اینشاء ائدیلمەین اینسان کاپاسیتهسی؛ اینشاء ائدیلمەین دؤولتدیر
اون ایللیکلر بویو آذربایجانلا باغلی موذاکیرەلر اساساً سرحدلر و جوغرافیا اوزرینده، بعضاً بسیط، بعضاً ایسه کسکین بیر موناقیشه مؤوضوعسو کیمی آپاریلمیشدیر. چوخوموز بو مسألهنی خریتهلرین یئنیدن چکیلمهسی و یا فدرال قورولوشلارین قورولماسی ایله حل ائدیلهجک بیر پروبلم کیمی گؤردوک؛ اینسانلارین اینانجلاری، توتوملاری، دهیرلری و کیملیکلریندن داها چوخ سرحد خطلرینین دهییشدیریلمسینه کؤکلندیک. حالبوکی بیر میلّت جمعیّته سادهجه «یوکلنه بیلهجک» بیر پروقرام و یا USB دئییل کی، ایستدیگینیز ماهنیلاری یازاسینیز و اینسانلار سیزین موسیقینیزله رقص ائتسینلر؛ عکسینه، او، بیری-بیری ایله رقابت ائدن دیرلردن و کیملیکلردن قۇرولان جانلی بیر سیستئمدیر. گؤرولهجک ایش، مؤوجود گئرچکلیک ایله ترجیح ائدیلن ویزیون آراسینداکی فرقی قاپاتماق اوچون یورودولن بیر پروسهدیر. بو ویزیون خالقین ایچینده گیزلیدیر و آتالاریمیزدان میراث قالان کولتورون و یاشانان زورلوقلارین DNA-سیندا داشینیر.
تاریخ، «ماسادا و یاونه» حکایهسی اوزریندن بو ایکی یول حاقّیندا بیزه چارپیجی بیر درس وئریر. ایکی مین ایل اؤنجه، رومانین ایشغالی زامانی بیر قروپ یهودی قیلینج یولونو سئچدی. اونلار صحرادا یئرلشن ماسادا قالاسینا چکیلهرک قهرمانجاسینا، آنجاق ایستراتژیک دواملیلیق باخیمیندان نتیجهسیز بیر دیرنیشه گیردیلر. رومالیلار قالانین سورلارینی آشدیقدا، اسیر دوشمک یئرینه توپلو اینتیحاری سئچدیلر. قازانا بیلمهیهجکلری بیر ساواشا گیردیلر و گئریده هیچ بیر میراث بوراخمادیلار. بو حادیثه دیرنیش سیمبولو کیمی خاطیرلانسا دا، عئینی زاماندا بیر توپلومون یاشاماق و داوام ائتمک قابلیّتینی ایتیردیگی آنی دا گؤستریر. بورادا اساس درس اودور کی، هر عوصیان بیر باشا گلهجک یاراتمیر؛ بعضاً عوصیان یالنیز ایتکینی درینلشدیریر.
عئینی زاماندا، یوهانان آدلی بیر خاخام فرقلی بیر یول سئچدی. او، قیلینجین آرتیق کئچرلی اولمادیغینی گؤردو و رومالیلاردان بیر قالا دئییل، بیر مکتب (مدرسه) ایستهدی. بو سئچیم بیر «گئری چکیلمه» دئییل، عکسینه، اینستیتوسیونال دواملیلیق قورماق اوچون یئنی بیر ایستراتژی ایدی. اورادا عالیملر یوز ایللر بویونجا عنعنهلریندن و کیملیکلریندن نهیی قورویاجاقلارینی، نهیی ترک ائدهجکلرینی و هانسی یئنیلیکلر یاراداجاقلارینی موذاکیره ائتدیلر. اونلار فیزیکی بیر فاجیعهنی ایکی مین ایل دوام ائدن سارسیلماز بیر سوسیال قورولوشا چئویردیلر. اونلار بیر حقیقتی آنلاديلار: هئچ بیر حرکت اینسانلارین تشکیلاتلانما و آداپتاسیون سورعتیندن داها سورعتلی بؤیویه بیلمز. بو، بؤیوک بیر صبر گرکدیریر، چونکی یالنیز اینسانلاری سفربر ائده بیلدیگینیز سورعتده ایرهلیلهیه بیلرسینیز. اونا گؤره اساس مسأله تلسمک دئییل، اینسانی داشییان قورولوشلار یاراتماقدیر.
بوگونکو واقعیتده ده عئینی منطیق کئچرلیدیر: بیر دیکتاتورلوغو باشقا بیر سرحد فورماسی ایله دهییشمک اینسانیمیزا ریفاه و سایغینلیق گتیرمیر. بیزیم احتیاجیمیز سادهجه سیاسی دهییشیکلیک دئییل، عئینی زاماندا بیلینجلی یوردداشلیق و اینستیتوسیونال کاپاسیتە قوروجولوغودور. بو دا آذربایجان اینسانینین کیملیک DNA-سینا سایغی دویاراق، کولتوروموزده و کیملیگیمیزده هانسی موثبت نومونهلری قورویوب گلهجهیه داشیمالی اولدوغوموزو، ایرهلیلهمهمیزین قارشیسینی آلان نهلری ترک ائتمهلی اولدوغوموزو و یئنی کاپاسیتەلر یاراتماق اوچون هانسی موذاکیره و موجادیلهنی آپارمالی اولدوغوموزو اورتایا قویور.
عئینی زاماندا کیملیک روایتینین یانیندا آذربایجان اینسانینین ریفاهینی تأمین ائتمک اوچون همزمان موجادیلهلره و یئنی کاپاسیتەلره احتیاجیمیز واردیر. بوگونکو شرطلرده سیاسی اوتوریتهنین یوخلوغو بو ساحهلری بیرباشا دؤولت سویّهسینده اینشاء ائتمهیه امکان وئرمیر. بو سببدن خریتهدن و یئنی سرحددن اؤنجه کاپاسیتە قورماق گرکدیر؛ سیاسی، سوسیال، ایقتیصادی و بینالخالق ساحهلرده لازیم اولان باجاریقلاری بؤیوک قورولوشلاردا دئییل، داها چوخ جمعیّتین ایچینده، کیچیک اؤلچکده مشق ائدهرک گوجلندیرمهلیییک. بورادا اساس مسأله یالنیز قورماق دئییل، هم ده کیمین قوردوغو و نئجه قوردوغو سوالیدیر؛ یعنی بو پروسه دیاسپورا، یئرلی شبکهلر و انتلکتوال چئورهلرین هماهنگ ایشتراکی ایله آشاغیدان یوخارییا دوغرو فورمالاشمالیدیر. بو ساحهلرده «عضلهمیز» هله بو یوکو داشییاجاق قدر گوجلو دئییل و تام بو سببدن او عضلهنی آشاغیدان یوخارییا دوغرو اینشاء ائتمک ضروریدیر. بو کاپاسیتەلر بیر گئجهده یارانماز؛ اونلار کیملیک حکایهمیزه سایغی دویاراق، مرحلهلی شکیلده، خالقین هم پروبلمین بیر پارچاسی اولدوغونو حیس ائدهرک، هم ده بو پروسهنین آکتیو ایشتراکچیسینا چئوریلهرک، فورمالاشمالیدیر.
خالقین کیملیگینی رادیکال شکیلده یئنیدن یازماغا چالیشماقدان چکینمهلیییک؛ چونکی بو، سوسیال دیرنیش و لزومسوز آلرژی یارادیر. دهییشیکلیک جمعیّتین اؤز ایچینده باش وئرمەلیدیر. اینسانلار اؤزلرینی هم پروبلمین، هم ده حلّین بیر پارچاسی کیمی گؤرملیدیرلر. اینسانلار دینلنیلدیکده، اونلاردان نه ایستنیلدیگی آیدین اولدوقدا و بو ایستگین قارشیسینداکی ایتکیلره سایقی دویولدووقدا، اونلار یئنی بیر دایاتما اوبژهسی و آلتی دئییل، دؤنوشومون آکتیو ایشتیراکچیلارینا چئوریلر. یارادیلاجاق قوروملارین و باجاریقلارین اینشاسی بلکه ده اون ایللیکلر چکهجک، آنجاق خالقین سایغینلیغا و ریفاها چاتماسی اوچون باشقا قیسا یول یوخدور.
سونوج اولاراق، لیدرلیک و اینسان کاپاسیتەسی یاراتماق، حیاتدا قالما جسارتی گؤسترمک و چتین شرطلرده چتین حقیقتلرله اوزلشهرک یولا چیخدیغینیز اینسانلار و منسوب اولدوغونوز خالقلا حرارتلی اما اؤلچولو موذاکیرهلر آپارماقدیر. اکمهدیگیمیز بیر تارلادان محصول گؤزلهمک وردیشینی بوراخمالی و «ایچ اینشامیزی» اوزریمیزه گؤتورمهلیییک. خالقین زورلوقلاری آشان کاپاسیتهسینی اینشا ائتسک و هاوادا قالمیش کیملیک کؤکلریمیزی میراثیمیزین، دیرلریمیزین، دیلیمیزین، باجاریقلاریمیزین تورپاغینا قویساق، آرادیغیمیز سیاسی اوتوریته ده بونون دوغال و طبیعی بیر نتیجهسی اولاراق اورتایا چیخاجاقدیر. بو چتین دؤورلری آشماق اۆچون بیزه بیر قالا دئییل، بیر اوخول لازیمدیر. بیر سیاسی خریطه یالنیز بیر جوغرافیانی گؤستره بیلر. آنجاق درین کؤکلو، یئنیلیکچی و جوغرافیامیزدا یئرلشن بوتون کیملیکلری قبول ائدن بیر کۆلتور، مرکزی اوتوریتهنی جمعیتین کیملیک سویهسینه داشییان و هر بیر کیملیگه اؤز اوتوریتهسینی قورماق، گلیشدیرمک و فعال ایشتیراک ائتمک ایمکانی وئریر. بئله بیر کۆلتور و اینسان کاپاسیتهسی اوزون عؤمورلو و دایانیقلی بیر دؤولت و یورد اینشا ائده بیلر.
