Türk dünyasının siyasi hafızasında 3 mayıs sadece sembolik bir gün deyil; bu tarix 1944-cü ildə Türkiyədə yaşanan hadisələrə dayanır. O dövrdə kimlik və ideologiya üzərində gedən mübahisələr fonunda Nihal Atsızın yazıları və ona verilən reaksiyalar hüquqi və siyasi prosesə çevrildi.

1944-cü ilin 3 mayısında Ankarada keçirilən məhkəmə iclası zamanı tələbələr və gənclər Atsıza dəstək və türk kimliyini müdafiə etmək üçün etiraz aksiyası keçirdi. Bu aksiya təhlükəsizlik qüvvələrinin müdaxiləsi ilə dağıdıldı və ardından türkçü aydınlara qarşı həbslər başladı. Bu hadisə zamanla “Türkçülük Günü” kimi yadda qaldı.

Bu günün önəmi yalnız tarixlə məhdudlaşmır. Bu gün Türk dünyasının bir çox bölgəsində, xüsusilə Güney Azərbaycanda kimlik məsələsi artıq hüquqlar, siyasi iştirak və bərabərlik səviyyəsində müzakirə olunur. Burada türkçülük yalnız dilin qorunması deyil, eyni zamanda sosial və siyasi tələblərlə bağlıdır.

Güney Azərbaycanda bu anlayış getdikcə hüquqi müstəviyə keçdi. Türk dilinin rəsmi tanınması, mediada istifadəsi və iqtisadi imkanlarda bərabərlik kimi tələblər, bu düşüncənin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Bu kontekstdə türkçülük ilə faşizm arasında fərq də aydınlaşır. Faşizm təkliyə və mərkəzləşməyə əsaslanır, halbuki Güney Azərbaycanda türkçülük kimliklərin tanınması və bərabərlik üzərində qurulub.

3 mayıs bu baxımdan yalnız keçmişin xatirəsi deyil; bu gün və gələcək üçün də bir meyardır. Türk kimliyinin hüquqlar çərçivəsində ifadəsi, ədalət və birgəyaşayış üçün əsas kimi ortaya çıxır.