با وجود بارشهای فراوان امسال در مناطق مختلف و از جمله در حوضه آبریز دریاچه اورمیه، این دریاچه تا حد قابل توجهی آبگیری شده و نسبت به سال گذشته که تقریباً به مرحله خشکی کامل رسیده بود، بهبود محسوسی پیدا کرده است. همین موضوع در هفتههای اخیر موجی از خوشحالی و امید را در میان شهروندان آذربایجانی ایجاد کرده و تصاویر و ویدیوهای مربوط به بازگشت آب به دریاچه، بازتاب گستردهای در رسانهها و شبکههای اجتماعی داشته است.
اما در کنار این فضای مثبت، نوعی ذهنیت خطرناک نیز در حال شکلگیری است؛ این تصور که گویا دریاچه ارومیه از بحران عبور کرده و نجات یافته است. در حالی که بررسیهای کارشناسی و مقایسه تصاویر هوایی سالهای گذشته نشان میدهد که چنین برداشتی با واقعیت فاصله زیادی دارد و میتواند موجب گمراهی افکار عمومی و ایجاد آرامش خاطر بیجا شود.
نگاهی به وضعیت دریاچه اورمیه در سالهای گذشته به روشنی نشان میدهد که این دریاچه پیش از این نیز دورههایی از آبگیری موقت را تجربه کرده است. بهویژه در سال ۲۰۲۰ و پس از چند سال خشکسالی، در نتیجه یک تا دو سال ترسالی، وضعیت دریاچه حتی از شرایط امسال نیز بهتر شده بود. با این حال، ادامه خشکسالیها و از آن مهمتر، مدیریت نادرست و فاجعهبار منابع آبی و کشاورزی در اطراف دریاچه باعث شد ظرف تنها شش سال، دریاچه ارومیه بار دیگر تا مرز خشکی کامل پیش برود.
کارشناسان هشدار میدهند که اگر از سال آینده دوباره دورههای خشکسالی تکرار شود و همزمان روند فعلی مدیریت منابع آب ادامه یابد، چهبسا ظرف چهار تا پنج سال آینده دریاچه ارومیه بار دیگر به نقطه بحرانی و حتی خشکی کامل بازگردد. زیرا با وجود افزایش نسبی آب، سطح فعلی دریاچه همچنان فاصله زیادی با تراز اکولوژیک و پایدار دارد و بسیاری از مشکلات ساختاری در حوزه مدیریت آب همچنان بدون تغییر باقی ماندهاند.
برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، توسعه کشاورزی پرمصرف، سدسازیهای گسترده و نبود سیاستهای پایدار احیای محیط زیست از جمله عواملی هستند که همچنان حیات دریاچه اورمیه را تهدید میکنند. از این رو، هرچند بازگشت نسبی آب به دریاچه باعث خوشحالی بهحق مردم آذربایجان شده است، اما نباید این وضعیت به معنای پایان بحران تلقی شود.
دریاچه اورمیه هنوز در شرایط بحران و خطر قرار دارد و احیای واقعی آن نیازمند برنامهریزی بلندمدت، اصلاح جدی مدیریت منابع آبی و مطالبهگری مستمر شهروندان است. کارشناسان تأکید میکنند که جامعه مدنی، فعالان محیط زیست و شهروندان باید همچنان موضوع احیای دریاچه اورمیه را بهطور جدی دنبال کرده و از مسئولان اجرای اقدامات پایدار و مؤثر را مطالبه کنند.
