سفرهای پی‌درپی مقام‌های جمهوری اسلامی به باکو در مقطعی انجام می‌شود که ایران با فشار نظامی، محدودیت مسیرهای دریایی و افزایش هزینه تجارت خارجی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، جمهوری آذربایجان و مسیرهای قفقاز برای تهران از یک همسایه عادی به بخشی مهم از معادله ترانزیتی و امنیتی تبدیل شده‌اند.
سفر کاظم غریب‌آبادی به باکو برای شرکت در اجلاس «سیکا»، در ادامه تماس‌های فشرده میان مقام‌های دو کشور صورت می‌گیرد. پیش از او نیز اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، با مقام‌های آذربایجان درباره همکاری‌های مرزی، امنیتی و اجرایی گفت‌وگو کرده بود. این تحرکات نشان می‌دهد تهران در شرایط کنونی بیش از گذشته به حفظ مرزهای شمالی، گذرگاه آستارا و دسترسی به شبکه حمل‌ونقل قفقاز اهمیت می‌دهد.
از منظر منافع آذربایجان، این تغییر موقعیت قابل توجه است. جمهوری اسلامی در سال‌های گذشته در روابط با باکو دوره‌های متعددی از تنش و بی‌اعتمادی را پشت سر گذاشته و سیاست‌های منطقه‌ای تهران بارها با انتقاد شدید افکار عمومی و جریان‌های سیاسی آذربایجانی مواجه شده است که البته سیاست‌های کثیف و دشمنی جمهوری اسلامی با آذربایجان هنوز هم در جریان است. اکنون اما همان جغرافیایی که زمانی در محاسبات تهران عمدتاً از زاویه امنیتی دیده می‌شد، به یکی از مسیرهای مورد نیاز ایران برای حفظ ارتباطات زمینی و کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی تبدیل شده است.
این تحول، قدرت چانه‌زنی باکو را افزایش می‌دهد. ایران در شرایط فشار نمی‌تواند انتظار داشته باشد جمهوری آذربایجان صرفاً نقش یک مسیر اضطراری را ایفا کند، بی‌آنکه منافع ملی، امنیت مرزی، پروژه‌های ترانزیتی و حساسیت‌های سیاسی باکو در نظر گرفته شود. همکاری پایدار زمانی امکان‌پذیر است که تهران با جمهوری آذربایجان نه از موضع نگاه امنیتی و بدگمانی، بلکه به‌عنوان یک دولت مستقل و بازیگر مهم منطقه برخورد کند.
با اینکه کریدورهای شمالی جایگزین کامل بنادر و تجارت دریایی ایران نیستند. اما در شرایطی که فشار بر مسیرهای جنوبی افزایش یافته، دسترسی به آذربایجان، قفقاز و شبکه‌های متصل به تورکیه و آسیای مرکزی برای تهران ارزش راهبردی بیشتری پیدا کرده است. این واقعیت بیش از هر چیز نشان می‌دهد جایگاه منطقه‌ای آذربایجان در سال‌های اخیر تغییر کرده و باکو اکنون در بسیاری از معادلات حمل‌ونقل، انرژی و امنیت قفقاز نقشی دارد که تهران ناچار است آن را جدی‌تر از گذشته در نظر بگیرد.
برای آذربایجان، اصل باید روشن باشد: توسعه روابط با ایران تنها در صورتی ارزشمند است که بر پایه احترام متقابل، عدم مداخله، امنیت مرزها و منافع مشخص دولت آذربایجان شکل بگیرد. سابقه اختلافات را نمی‌توان صرفاً با چند سفر دیپلماتیک نادیده گرفت، اما وضعیت جدید فرصتی ایجاد کرده است تا باکو از موقعیت تقویت‌شده خود برای تثبیت منافع ملی و واداشتن تهران به رفتاری واقع‌بینانه‌تر در قبال آذربایجان استفاده کند.
