پس از پایان دور جدید درگیریها میان ایران و اسرائیل، پرسشی جدی در فضای سیاسی ایران مطرح شده است: آیا جمهوری اسلامی توانست اسرائیل را بازی دهد؟
اگر منظور از «بازی دادن» این باشد که جمهوری اسلامی از این جنگ برای بقای خود استفاده کرد، پاسخ تا حد زیادی مثبت است. اما اگر منظور شکست دادن اسرائیل یا پیروزی استراتژیک باشد، پاسخ به این سادگی نیست.
حکومت ایران بار دیگر توانست فضای سیاسی کشور را از مطالبات داخلی به تهدید خارجی منتقل کند. در چنین شرایطی، بسیاری از اختلافات داخلی به حاشیه رفت و مسئله «امنیت ملی» به موضوع اصلی تبدیل شد. این دقیقاً همان زمینی بود که جمهوری اسلامی در آن مهارت بیشتری نسبت به مخالفان خود دارد.
ادامه مطلب
اما شکست اصلی را نه اسرائیل، بلکه اپوزیسیون ایران متحمل شد. بخش بزرگی از اپوزیسیون سالهاست که پروژه سیاسی خود را بر پایه فشار خارجی بنا کرده است. آنان به جای سازماندهی اجتماعی، تولید گفتمان و ایجاد شبکههای سیاسی در داخل جامعه ایران، چشم به تحولات بیرونی دوختهاند.
نماد این سیاست را میتوان در جریان پهلوی مشاهده کرد. جریانی که بیش از آنکه یک آلترناتیو سیاسی مستقل باشد، به تدریج به ابزاری برای ترساندن جامعه ایران تبدیل شده است. بسیاری از ایرانیان امروز میان جمهوری اسلامی و بازگشت به سلطنت، گزینه سومی را جستجو میکنند.
پهلوی واطرافیانش با وارونه جلوه دادن حقیقت و ریزشهای هزاران از درون حاکمیت اسرائیل را به حمایت از خود قانع کردند. اما معلوم شد که همهی رویافروشی آنها دروغی بیش نبود و در این میان آنها در خدمت جمهوری اسلامی بودند.
از این منظر، پهلوی نه آلترناتیو جمهوری اسلامی، بلکه مکمل بقای آن شده است. جمهوری اسلامی هر زمان که نیاز به ترساندن جامعه از آینده داشته باشد، تصویر سلطنت را برجسته میکند و جریان پهلوی نیز با رفتارهای خود این تصویر را تقویت میکند.
به همین دلیل است که میتوان گفت پهلوی در عمل به پروژه جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ پروژهای که به حکومت اجازه میدهد خود را در برابر «بازگشت گذشته» به عنوان گزینهای کمهزینهتر معرفی کند.
جمهوری اسلامی در این سالها ثابت کرده که بیش از هر چیز در مدیریت بحران مهارت دارد. این حکومت شاید نتواند مشکلات اقتصادی را حل کند، شاید نتواند رضایت عمومی را جلب کند، اما در تبدیل تهدیدها به فرصتهای بقا تجربهای طولانی دارد.
آیا اسرائیل جمهوری اسلامی را سرنگون کرد؟ نه.
آیا جمهوری اسلامی اسرائیل را شکست داد؟ نه.
اما آیا جمهوری اسلامی توانست از این جنگ برای تمدید عمر سیاسی خود استفاده کند؟ پاسخ احتمالاً مثبت است.
و تا زمانی که اپوزیسیون ایران میان انتظار برای مداخله خارجی و رؤیای بازگشت سلطنت سرگردان باشد، جمهوری اسلامی همچنان بزرگترین برنده این وضعیت خواهد بود.
