زنان در سراسر تاریخ بشر نقشی بنیادین و تعیینکننده در شکلگیری تمدنها، فرهنگها و پیشرفتهای انسانی داشتهاند. از شکلگیری نخستین اجتماعات انسانی و توسعه کشاورزی گرفته تا پیشرفتهای علمی، هنری، اقتصادی و سیاسی در جهان مدرن، همواره در متن تحولات حضور داشتهاند. با این حال، در بسیاری از دورههای تاریخی، ساختارهای مردسالار باعث شدند که دستاوردهای آنان نادیده گرفته شود یا به نام مردان ثبت گردد.
تاریخ زنان تنها روایت حذف و نادیدهگرفتن نیست، بلکه روایت مقاومت، خلاقیت و ایستادگی نیز هست. زنانی چون ماری کوری که دو بار جایزه نوبل دریافت کرد، رزا پارکس که جرقهای در جنبش حقوق مدنی آمریکا زد، آنگلا مرکل که سالها رهبری یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان ( آلمان ) را بر عهده داشت، و ملاله یوسفزی که به نماد جهانی مبارزه برای آموزش دختران تبدیل شد، تنها نمونههایی از هزاران زن اثرگذار در تاریخ معاصر هستند.
🚨 زنان از حذف شدگان تاریخی تا پیشگامان در تغییرجوامع -بخش اول
در بسیاری از نقاط جهان، زنان قرنها از حقوق اولیهای چون حق رأی، مالکیت، تحصیل، انتخاب آزادانه همسر، اشتغال مستقل و مشارکت سیاسی محروم بودهاند. حتی امروز نیز در بخشهایی از جهان، از جمله در جمهوری اسلامی ایران ازدواج اجباری و کودکهمسری ، خشونت خانگی و قتلهای ناموسی جان زنان را میگیرد. دستمزد زنان برای کار مشابه کمتر از مردان است حضور آنان در سیاست و مدیریت کلان محدود میشود.
حق انتخاب پوشش و سبک زندگیشان تحت کنترل قوانین یا سنتهای سختگیرانه قرار دارد. در ایران عدم آزادی پوشش زنان یکی از عمده معضل جامعه ایران است، حتی اگر امروزه و در پی جنبش زنان و مردمان ایران در سال ۱۴۰۱ این فشار بر زنان کمی کاهش یافته است. در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، دختران از تحصیل متوسطه و دانشگاهی محروم شدهاند. در ایران نیز برای زنان در بعضی از رشته های تحصیلی در دانشگاه محدویت وجود دارد. در برخی مناطق آفریقا و آسیا و حتی در برخی نقاط ایران، سنتهای زیانباری مانند ختنه زنان همچنان ادامه دارد.
شکاف دستمزد و سقف شیشهای مدیریتی همچنان چالشبرانگیز است و این یک معضل جهانی است. تمامی این واقعیتها نشان میدهد که مسئله حقوق زنان، موضوعی جهانی و چندبعدی است. با وجود همه محدودیتها، زنان سهمی عظیم در پیشرفت بشریت داشته است. زنان دستاوردهای بسیاری در عرصههای مختلف، از جمله علم و فناوری، پزشکی، فیزیک، شیمی، مهندسی، فناوری اطلاعات و علوم فضایی نقش برجستهای داشته اند. حضور گسترده آنان در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در دهههای اخیر، نوآوری علمی را شتاب بخشیده است.
در عرصه سیاست و مدیریت باید گفت که در کشورهایی که حضور زنان در قدرت سیاسی و مدیریتی در آنها پررنگتر است، معمولاً در شاخصهای شفافیت، رفاه اجتماعی و توسعه انسانی جایگاه بهتری دارند. تجربه کشورهای شمال اروپا نشان داده است که مشارکت برابر زنان، دموکراسی را تقویت میکند. در عرصه اقتصاد ، ورود گسترده زنان به بازار کار در ۵۰ تا ۶۰ سال اخیر، بهویژه در اروپا و آمریکای شمالی، یکی از عوامل رشد اقتصادی در این کشورها بوده است. مطالعات نشان میدهد شرکتهایی با مدیریت متنوع جنسیتی، عملکرد پایدارتر و کارآمدتری دارند.
زنان در فرهنگ و هنر، ادبیات، سینما، هنرهای تجسمی و موسیقی، روایتهای تازهای از تجربه انسانی خلق کردهاند و نگاه جامعه به عدالت، هویت و آزادی را تغییر دادهاند. نقش اجتماعی زنان در تربیت نسلها بنیادیترین نقش در ساختن آینده جوامع است. کاهش خشونت، تقویت فرهنگ گفتوگو و پرورش نسلهای مسئول، تا حد زیادی مرهون تلاش مادران و زنان آگاه است. جامعهای که در آن زنان از آموزش و کرامت برخوردار باشند، آیندهای انسانیتر خواهد داشت.
رابطه حقوق زنان و دموکراسی یک رابطه مستقیم و مهمی است. در جامعهای که نیمی از جمعیت از حقوق برابر برخوردار نباشند، سخن گفتن از دموکراسی واقعی اگر نگوییم غیر ممکن، باید گفت دشوار است. توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی و ثبات سیاسی، ارتباط مستقیم با میزان مشارکت زنان در حیات روزمره اجتماعی و سیاسی جامعه دارد. برابری حقوق زن و مرد تنها یک مطالبه اخلاقی نیست، بلکه یکی از مهمترین عوامل پیشرفت اقتصادی و تحکیم دموکراسی است. جامعهای که نیمی از سرمایه انسانی خود را محدود کند، عملاً از نیمی از ظرفیت پیشرفت خود چشم پوشیده است.
🚨 زنان از حذف شدگان تاریخی تا پیشگامان در تغییرجوامع - بخش دوم
و اما نگاهی به وضعیت زنان در ایران که از تبعیض ساختاری رنج می برد و شاهد مقاومت مدنی روزمره است. وضعیت زنان در ایران نمونهای روشن از تضاد میان ظرفیت بالای انسانی و محدودیتهای ساختاری است. زنان ایرانی در دهههای اخیر در آموزش عالی، هنر، رسانه، ورزش و فعالیتهای مدنی، حضوری چشمگیر داشتهاند؛ در بسیاری از سالها اکثریت ورودیهای دانشگاهها را تشکیل دادهاند. اما همزمان با این پیشرفت، محدودیتهای قانونی و سیاسی نیز بر آنان تحمیل شده است. از جمله آنها محدودیت در پوشش و آزادی فردی می باشد.
حجاب اجباری یکی از نمادهای کنترل دولتی بر زندگی خصوصی زنان است. اعتراضات گسترده در سال ۱۴۰۱ نشان داد که مسئله پوشش، فراتر از یک قانون ظاهری و مرتبط با کرامت انسانی و حق انتخاب است. جنبش «زن، زندگی، آزادی» به یکی از مهمترین جنبشهای اعتراضی معاصر ایران تبدیل شد و زنان در صف نخست آن قرار داشتند. تبعیض در قوانین مدنی از جمله در حوزههایی چون ارث، طلاق، حضانت فرزند و برخی حقوق قضایی، نابرابریهای قانونی میان زن و مرد دیگر مشکلاتی است که زنان را در موقعیتی آسیبپذیرتر قرار میدهد.
با وجود تحصیلات گسترده، محدودیت در مناصب مدیریتی و سیاسی باعث شده سهم زنان در سطوح عالی مدیریتی و سیاسی بسیار کمتر از ظرفیت واقعی آنان باشد. خشونت و سرکوب ، برخوردهای امنیتی با فعالان حقوق زنان، بازداشتها و فشارهای قضایی نشاندهنده مقاومت ساختار قدرت در برابر مطالبات برابریخواهانه است. با این حال، این فشارها موجب خاموشی صدای زنان نشده، بلکه همبستگی و آگاهی عمومی را افزایش داده است. زنان ایران حکومت را به عقبنشینی واداشتهاند و زنان ایران نشان دادهاند که حتی در فضای محدود نیز میتوانند تغییر ایجاد کرده و حکومت را به عقبنشینی نشینی وادارد. هرچند این عقبنشینیها محدود بوده، اما نشان داده است که اراده جمعی زنان میتواند هزینه تبعیض را برای حکومت افزایش دهد و فضای اجتماعی را تغییر دهد.
۸ مارس؛ نماد مبارزه و امید است، ۸ مارس، روز جهانی زن، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآور بیش از یک قرن مبارزه زنان برای عدالت و کرامت انسانی است. این روز نماد ایستادگی زنانی است که در برابر تبعیض، خشونت و بیعدالتی ایستادند و راه را برای نسلهای بعد هموار کردند. امروز در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، زنان به سطح قابلتوجهی از حقوق برابر دست یافتهاند. این دستاوردها نشان میدهد که تغییر ممکن است؛ هرچند زمانبر و پرهزینه باشد. با آرزوی جهانی عاری از خشونت، جهانی مبتنی بر عدالت و برابری، و آیندهای که در آن هیچ انسانی به دلیل جنسیت خود از فرصتهای برابر محروم نشود.
بار دیگر ۸ مارس، روز جهانی زن را به تمام زنان جهان، بهویژه زنان همزبان خودمان، زنان ترک، تبریک میگویم.
روز جهانی زن مبارک باد
