Boreş Türkmənsəhra hərəkatının tarixi təcrübəsinə və 1357-ci il inqilabından sonrakı hadisələrə toxunaraq bildirib: «Əgər bunca illərdən sonra keçmişə nəzər salsam, İranda millətlərin problemlərinin yeganə həlli mərkəzdə demokratik hökumətin qurulması və ölkənin müxtəlif bölgələrinin hamısında federal sistemin bərqərar edilməsidir».
O, siyasi millət və etnik millət anlayışları arasındakı fərqi vurğulayaraq deyib: «Biz bir millət deyil, bir neçə millətik; "İran milləti" siyasi termin və siyasi millətdir. Bu anlayış siyasi həmrəyliyi və bütövlüyü qorumaq üçün qəbul olunub. Lakin etnik və milli mənada millət dil, tarix, mədəniyyət və ərazi baxımından çoxlu ortaq cəhətləri olan qruplara deyilir».
Bu türkmən siyasi fəalı nəzərdə tutduğu strukturu izah edərkən ərazi-milli federalizmi müdafiə edib və deyib: «Biz türkmənlər federalizmin ərazi-milli formasının tərəfdarıyıq». Onun sözlərinə görə, Türkmənsəhra coğrafi hüdudları müəyyən olan bir diyardır və federal İran çərçivəsində ştat və ya federal əyalət kimi idarə oluna bilər.
Boreş vurğulayıb ki, eyni hüquq Azərbaycan türkləri, Kürdüstan kürdləri, Əhvaz ərəbləri, Bəlucistan bəlucları və Lorestan lorları üçün də tanınmalıdır.
O, nəzərdə tutduğu siyasi strukturu açıqlayaraq bildirib ki, federal sistemdə hər bölgənin öz seçilmiş parlamenti olmalı və bu parlament bölgənin icra işlərini idarə etmək üçün baş naziri və yerli kabineti seçə bilməlidir. Onun sözlərinə görə, məhkəmə sistemi və yerli polis qüvvələri də federal struktur çərçivəsində müvafiq bölgələrə tabe olmalıdır.
Hüquqşünas Belçika, İsveçrə, Kanada, Hindistan, Avstraliya və ABŞ kimi ölkələrin təcrübəsinə istinad edərək vurğulayıb ki, siyasi hakimiyyətin bölüşdürülməsi və regional hökumətlərin yaradılması ölkənin bütövlüyü qorunmaqla həyata keçirilə bilər. O, xüsusilə Belçikanı müxtəlif dil qruplarının ölkənin idarə olunmasında iştirakına nümunə kimi göstərib.
▪Millətlər arasında birliyin olmaması 1358-ci il hərəkatlarının yatırılmasını asanlaşdırdı
Boreş müsahibənin başqa bir hissəsində 1357 və 1358-ci illərdə Türkmənsəhra hərəkatının təcrübəsinə toxunub və müxtəlif millətlərin hərəkatları arasında mütəşəkkil əlaqənin olmamasını həmin dövrün əsas zəif cəhətlərindən biri kimi dəyərləndirib.
O bildirib ki, inqilab zamanı türkmən fəallarının digər bölgələrin siyasi qüvvələri ilə məhdud əlaqələri olsa da, Türkmənsəhra, Azərbaycan, Kürdüstan və digər bölgələrin hərəkatları arasında mütəşəkkil əməkdaşlıq formalaşmamışdı.
Boreşin sözlərinə görə, məhz bu pərakəndəlik İslam Respublikasına əvvəlcə Türkmənsəhra hərəkatını, daha sonra isə Kürdüstan hərəkatını yatırmağa imkan verib.
O, indiki şəraiti həmin dövrlə müqayisə edərək bildirib ki, bu gün müxtəlif millətlərin siyasi fəalları arasında münasibətlər daha geniş və daha mütəşəkkil xarakter alıb. Onun sözlərinə görə, siyasi cərəyanların nümayəndələri ortaq şuralarda və cəbhələrdə təmsil olunur, müntəzəm toplantılar keçirir, bir-birlərini daha yaxşı tanıyır və bir-birlərinə daha çox etimad bəsləyirlər.
Boreş hesab edir ki, bu əlaqələr gələcək İranda milli hərəkatların ayrı-ayrılıqda yatırılması təcrübəsinin təkrarlanmasının qarşısını ala bilər.
▪Mərkəzçilərin millətlər arasında ixtilaf salmaq cəhdləri barədə xəbərdarlıq
Bu siyasi fəal daha sonra İranda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra parçalayıcı siyasətlərin təkrarlanması ehtimalı ilə bağlı xəbərdarlıq edib və bildirib ki, mərkəzçi cərəyanlar bəzi partiya və siyasi qruplara ayrıca güzəştlər təklif etməklə millətlər arasındakı birliyi zəiflətməyə cəhd göstərə bilərlər.
O izah edib ki, belə bir şəraitdə bir bölgəyə muxtariyyət vəd oluna, eyni hüquq isə digər bölgələrdən əsirgənə bilər. Boreşin fikrincə, bəzi partiyaların belə güzəştləri qəbul etməsi ortaq əməkdaşlığın zəifləməsinə və hakimiyyətin mərkəzləşdirilmiş strukturunun yenidən bərpasına gətirib çıxara bilər.
Boreş həmçinin bəzi kürd partiyalarının İslam Respublikası rejimi ilə apardığı danışıqların təcrübəsinə istinad edərək ayrıca razılaşmaların və millətlərin ortaq tələblərinin nəzərə alınmamasının yarada biləcəyi təhlükədən narahatlığını ifadə edib.
O vurğulayıb ki, milli hüquqların əldə olunması və İranın müxtəlif bölgələrinin demokratik idarə edilməsi mütəşəkkil əməkdaşlıq və millətlərin siyasi cərəyanları arasında birliyin qorunmasını tələb edir.
Cuma Boreşin «Panorama» verilişindəki çıxışının əsasında belə bir baxış dayanırdı ki, siyasi struktur dəyişdirilmədən və hakimiyyətin mərkəzləşdirilməsinə son qoyulmadan mərkəzi hökumətin dəyişməsi təkbaşına millətlər məsələsini həll edə bilməz. Onun fikrincə, mərkəzdə demokratik hökumətin qurulması, federal strukturun yaradılması və müxtəlif bölgələrin bərabər siyasi iştirakının təmin olunması gələcək İranın zərurətlərindən sayılır.
