Cənubi Qafqazda son bir ildə baş verən proseslər göstərir ki, regionun siyasi tənliyi yeni mərhələyə qədəm qoyub; bu mərhələdə Azərbaycan Respublikası təkcə regional aktor kimi deyil, həm də Qafqazın yeni nizamını müəyyən edən əsas qüvvələrdən biri kimi çıxış edir.
ABŞ, Azərbaycan Respublikası və Ermənistan liderlərinin Vaşinqtondakı görüşündə irəli sürülən razılaşmalar və sənədlər əslində Bakının sülh prosesinin əvvəlindən vurğuladığı prinsiplərin əhəmiyyətli bir hissəsini danışıqların rəsmi çərçivəsinə daxil edib. Ən vacib məqam ondan ibarətdir ki, sülh məsələsi artıq sadəcə bir sənədin imzalanması ilə məhdudlaşmır; o, sərhədlərin aydın tanınması, ərazi iddialarına son qoyulması və dayanıqlı əlaqə və iqtisadi mexanizmlərin yaradılması ilə bağlıdır.
Araz Newsun mövqeyinə görə, bu prosesin ən mühüm nailiyyətlərindən biri Qafqazda dayanıqlı sülhün hüquqi qeyri-müəyyənlik və ya rəsmi sənədlərdə tarixi iddiaların saxlanması ilə davam edə bilməyəcəyi prinsipinin təsbit olunmasıdır. Əgər Ermənistan sülh mərhələsinə həqiqətən qədəm qoymaq istəyirsə, qalan hüquqi və siyasi maneələri də aradan qaldırmalıdır. Əks halda, hər hansı razılaşma kövrək və müvəqqəti olacaq.
Digər mühüm məsələ Zəngəzur dəhlizidir. Bu marşrut sadəcə nəqliyyat layihəsi deyil; Avrasiyanın yeni geosiyasi xəritəsinin bir hissəsidir. Azərbaycan Respublikasının Naxçıvanla birbaşa əlaqəsi, orta dəhlizin gücləndirilməsi və Türkiyə, Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin genişlənməsi türk dünyasının beynəlxalq ticarət və tranzitdəki çəkisini hiss olunacaq şəkildə artıra bilər.
Bu tənlikdə Azərbaycan Respublikasının mühüm bir üstünlüyü var: hərbi qələbəni diplomatik kapitala çevirib. Bakı müharibədən sonra, aşınmaya və qisasa əsaslanan ssenaridən fərqli olaraq, sülh və regional münasibətlərin yenidən müəyyənləşdirilməsi yolunu seçib və əsas tələblərini danışıqların rəsmi mövzularına çevirə bilib.
Türkiyə üçün də bu proses strateji əhəmiyyət daşıyır. Qafqaz nə qədər sabit olsa, tranzit yolları nə qədər açıq olsa və Anadolu, Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya arasındakı iqtisadi əlaqələr nə qədər dərinləşsə, Türkiyənin Avrasiyanın yeni strukturundakı mövqeyi bir o qədər güclənəcək.
Nəhayət, Vaşinqtonda formalaşan prosesi daha böyük bir prosesin hissəsi kimi qiymətləndirmək lazımdır: Qafqazın ağırlıq mərkəzinin münaqişədən tranzitə, müharibədən iqtisadi rəqabətə və siyasi tıxacdan yeni regional memarlığa keçidi. Bu memarlıqda Azərbaycan Respublikası və Türkiyə gələcək illərdə keçmişdən daha çox həlledici ola biləcək mövqeyə malikdirlər.
