İranda inqilabların ya Azərbaycandan başladığı, ya da burada nəticələndiyi tez-tez vurğulanır. Bu vəziyyət Azərbaycanın demoqrafik, coğrafi, siyasi və iqtisadi potensialı, eləcə də türk millətinin tarixi rolu ilə izah olunur. Bu reallıq əsrlərdir mövcuddur və son yüz ildə zəiflədilməyə çalışılsa da, hələ də qüvvədə qalır.

1999-cu ildə Təbrizdə baş verən universitet hadisələrindən sonra Azərbaycanın siyasi proseslərdən geri çəkilməsi, bəzi yanaşmalara görə, ölkənin sonrakı inkişaf trayektoriyasına təsir edib. Bu gün fərqli bir siyasi mənzərənin mümkün olub-olmadığı sual olaraq qalır.

Mövcud hakimiyyətin belə türklərin siyasi çəkisini nəzərə almağa məcbur olduğu qeyd edilir. Buna qarşılıq bəzi müxalif qrupların regiondakı real güc balansını düzgün qiymətləndirmədiyi və türklərin rolunu ya görməzdən gəldiyi, ya da kiçiltməyə çalışdığı iddia olunur. Halbuki, Azərbaycanın və türk toplumunun iştirakı olmadan İranda istər demokratik, istərsə də qeyri-demokratik hər hansı siyasi modelin formalaşmasının mümkün olmadığı vurğulanır.

Bəzi siyasi təşkilatların “məzlum millətlər” mövzusunda seçici yanaşma sərgilədiyi də tənqid edilir. Xüsusilə qeyd olunur ki, bəzi qurumlar ərəb, kürd və bəluc məsələlərini qabartsa da, Azərbaycan türklərini bu çərçivədən kənarda təqdim edir.

Bu baxışa görə, türk milləti xarici siyasi strukturlardan asılı deyil, lakin İranda hər hansı siyasi tənlik qurmaq istəyən bütün aktorlar üçün Azərbaycan və türk faktoru qaçılmazdır.