امروز ۸ نوامبر، ششمین سالگرد آزادسازی شوشا، پایتخت فرهنگی جمهوری آذربایجان، گرامی داشته می‌شود؛ شهری تاریخی که پس از ۲۸ سال اشغال، در جریان جنگ دوم قاراباغ در سال ۲۰۲۰ آزاد شد و امروز به نمادی از پیروزی ملی، بازگشت به سرزمین مادری و احیای میراث فرهنگی آذربایجان تبدیل شده است.
شوشا در سال ۱۷۵۲ به دست پناهعلی‌خان، بنیان‌گذار خانات قاراباغ، تأسیس شد و در گذر زمان به یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی، ادبی و موسیقی آذربایجان و قفقاز تبدیل شد.
این شهر که زادگاه بسیاری از چهره‌های برجسته فرهنگ و هنر آذربایجان است، در ۸ مه ۱۹۹۲ به اشغال نیروهای ارمنستان درآمد. در پی این رویداد، حدود ۲۲ هزار تن از ساکنان آذربایجانی شوشا آواره شدند و بخش‌هایی از میراث تاریخی و فرهنگی شهر آسیب دید.
سرانجام در ۸ نوامبر ۲۰۲۰، ارتش آذربایجان پس از نبردهای دشوار در ارتفاعات و جنگل‌های اطراف شوشا، کنترل این شهر را بازپس گرفت. آزادسازی شوشا به نقطه عطف جنگ ۴۴ روزه قاراباغ تبدیل شد و زمینه پایان جنگ و پیروزی آذربایجان را فراهم کرد.
شوشا برای ملت آذربایجان فراتر از یک شهر است؛ این شهر با نام‌هایی چون ملاپناه واقف، خورشیدبانو ناتوان و عزیر حاجی‌بیگلی پیوند خورده و جایگاهی ویژه در تاریخ ادبیات، موسیقی و اندیشه ملی آذربایجان دارد.
پس از آزادسازی، دولت آذربایجان در سال ۲۰۲۱ شوشا را پایتخت فرهنگی کشور اعلام کرد و برنامه گسترده‌ای برای بازسازی بناهای تاریخی، مساجد، مدارس و زیرساخت‌های شهری آغاز شد.
برگزاری دوباره جشنواره موسیقی «خاری‌بولبول» و روزهای شعر واقف نیز بخشی از تلاش‌ها برای احیای جایگاه فرهنگی این شهر تاریخی بوده است.
در چارچوب برنامه «بازگشت بزرگ»، خانواده‌های آذربایجانی پس از سال‌ها آوارگی به خانه‌های خود در شوشا بازمی‌گردند. بر اساس آمار رسمی، تاکنون ۶۲۵ نفر از ساکنان بازگشته به شهر از طریق برنامه‌های دولتی صاحب شغل شده‌اند و روند بازسازی و اسکان خانواده‌ها همچنان ادامه دارد.
روز هشتم نوامبر از سال ۲۰۲۳، علاوه بر روز پیروزی آذربایجان، به‌عنوان «روز شهر شوشا» نیز گرامی داشته می‌شود؛ مناسبتی که یاد شهیدان آذربایجان، فداکاری سربازان و مقاومت خانواده‌های آواره را زنده نگه می‌دارد.
شوشا امروز تنها یادگار یک پیروزی نظامی نیست؛ شهری است که با بازگشت ساکنانش، احیای موسیقی و فرهنگ تورکی و بازسازی خانه‌ها و محله‌های تاریخی، فصل تازه‌ای از زندگی را آغاز کرده است.
شوشا، نگین فرهنگی قاراباغ، بار دیگر با پرچم سه‌رنگ آذربایجان، صدای موسیقی و حضور فرزندان سرزمین مادری شناخته می‌شود؛ نمادی از پیوند ناگسستنی ملت آذربایجان با تاریخ، فرهنگ و هویت ملی خویش.
