امروز ۸ نوامبر، ششمین سالگرد پیروزی تاریخی آذربایجان در جنگ دوم قاراباغ است؛ پیروزی بزرگی که با آزادسازی شهر شوشا در سال ۲۰۲۰، مسیر تاریخ معاصر ملت آذربایجان را تغییر داد. جنگ ۴۴ روزه، نه‌تنها به نزدیک به سه دهه اشغال بخش‌هایی از سرزمین‌های آذربایجان پایان داد، بلکه به نمادی ماندگار از اراده ملی، همبستگی و مبارزه برای بازپس‌گیری سرزمین مادری تبدیل شد.
عملیات آزادسازی شوشا در ۸ نوامبر ۲۰۲۰ نقطه عطف جنگ دوم قاراباغ بود؛ عملیاتی که در شرایط دشوار جغرافیایی و کوهستانی، با پیشروی نیروهای ارتش آذربایجان از مسیرهای صعب‌العبور انجام شد و موازنه جنگ را به سود باکو تغییر داد.
جنگ دوم قاراباغ در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ آغاز شد. ارتش آذربایجان طی ۴۴ روز نبرد، کنترل مناطق مهمی از جمله جبرائیل، فضولی، زنگیلان، قوبادلی، هادروت و سوگووشان را به دست گرفت. سرانجام با آزادسازی شوشا، یکی از مهم‌ترین مراکز تاریخی و فرهنگی آذربایجان، مسیر پایان جنگ هموار شد و توافق آتش‌بس ۱۰ نوامبر به درگیری‌ها پایان داد.
شوشا برای آذربایجانی‌ها تنها یک شهر نیست؛ این شهر یکی از کانون‌های تاریخی فرهنگ، ادبیات و موسیقی آذربایجان به شمار می‌رود. بازگشت پرچم سه‌رنگ آذربایجان به شوشا، پس از نزدیک به سه دهه، به یکی از ماندگارترین تصاویر تاریخ معاصر ملت آذربایجان تبدیل شد.
الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، روز ۸ نوامبر ۲۰۲۰ هنگام اعلام آزادسازی شوشا گفت: «شوشا اکنون آزاد است! ما به شوشا بازگشته‌ایم! این پیروزی تاریخی را در میدان نبرد به دست آوردیم.»
اما مسیر بازگشت حاکمیت آذربایجان بر سراسر قاراباغ به سال ۲۰۲۰ محدود نماند. در سپتامبر ۲۰۲۳، ارتش آذربایجان با اجرای عملیاتی نظامی، کنترل کامل این منطقه را به دست گرفت و به موجودیت ساختار جدایی‌طلب ارمنی در قاراباغ پایان داده شد. این تحولات همچنین با خروج گسترده جمعیت ارمنی منطقه همراه بود.
با پایان درگیری‌ها، مرحله تازه‌ای در تاریخ قاراباغ آغاز شد؛ مرحله بازسازی شهرها و روستاها، احیای زیرساخت‌های ویران‌شده و بازگشت خانواده‌هایی که سال‌ها دور از سرزمین مادری خود زندگی کرده بودند.
در چارچوب برنامه «بازگشت بزرگ»، دولت آذربایجان ساخت خانه‌های مسکونی، مدارس، بیمارستان‌ها، جاده‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی در قاراباغ و زنگزور شرقی را دنبال می‌کند. با این حال، مین‌های باقی‌مانده از دوران جنگ، ویرانی گسترده و دشواری‌های بازسازی همچنان از موانع بازگشت کامل آوارگان به زادگاهشان به شمار می‌روند.
پیروزی قاراباغ همچنین جایگاه ویژه‌ای در روابط جمهوری آذربایجان و تورکیه پیدا کرد. حمایت سیاسی و نظامی آنکارا از باکو در جنگ ۲۰۲۰ و گسترش همکاری‌های دو کشور پس از آن، پیوند راهبردی دو کشور تورک را وارد مرحله تازه‌ای کرد.
امروز، شش سال پس از آزادسازی شوشا، هشتم نوامبر در جمهوری آذربایجان به‌عنوان روز پیروزی ملی گرامی داشته می‌شود؛ مناسبتی برای ادای احترام به شهیدان آذربایجان، قدردانی از فداکاری جانبازان جنگ و پاسداشت ایستادگی خانواده‌هایی که سال‌ها در انتظار بازگشت به سرزمین خود بودند.
برای ملت آذربایجان، این روز تنها یادآور یک پیروزی نظامی نیست؛ نماد پایان سال‌ها انتظار، بازگشت به سرزمین مادری و زنده ماندن آرمانی است که نسل‌های مختلف آن را در حافظه ملی خود حفظ کرده‌اند.
از شوشا تا خانکندی، از فضولی تا زنگیلان و قوبادلی، امروز پرچم سه‌رنگ آذربایجان بر فراز سرزمین‌هایی در اهتزاز است که بازگشت به آن‌ها روزگاری آرزوی میلیون‌ها آذربایجانی بود.
۸ نوامبر یادآور یک حقیقت تاریخی برای ملت آذربایجان است: پیروزی در میدان نبرد به دست آمد، اما حفظ میراث آن به بازسازی سرزمین، پاسداری از صلح و ساختن آینده‌ای امن برای نسل‌های بعدی وابسته است.
یاد و نام شهیدان آذربایجان که برای بازپس‌گیری سرزمین مادری جان خود را فدا کردند، در حافظه ملی این ملت ماندگار خواهد ماند.
