فرامرز اصغرزاده
۱۹۹۵–۲۰۰۰-جی ایللر آراسیندا خاریجده تحصیل آلان اینسانلاریمیز، سوسیولوقلار، سیاستچیلر، آذربایجانین سسینی دونیایا چاتدیران وب پلاتفورمالاری و فعالیت گؤسترن قورولوشلار، اؤیرنجی درگیلری خاریج، بلکی ده بیر الین بارماقلاری ایله ساییلا بیلهجک قدر آز ایدی. آمما بو گون بو سایی اونلارچا دفعه آتیب. بویومه وار، گئنیشلنمه وار، یئنی بیر نسل یئتیشیب. آنجاق اساس سوال دهییشمیر: بو آرتیم آذربایجان خالقی ایله نه قدر اورگانیک، ایکی طرفلی، داواملی و سوردوروله بیلن بیر دیالوگ قورا بیلیر؟
یازینین آردی
▪بیرینجی بؤلوم
▪ایکینجی بؤلوم
بو پروسسین کؤکلری داها دا درینه گئدیر. ایلک اؤیرنجی کؤچو تورکیه ایله باشلادی، آردیندان آوروپا و آمریکایا یاییلدی. زمانلا بو سادجه اینسانلارین کؤچو اولمادی؛ فیکیرلرین، تشکیلادلارین و دوشونجه مرکزلرینین ده سرحدلری آشاماسینا چئوریلدی. عئینی زاماندا، آذربایجاندا یارادان بعضی قورولوشلار دا تورکیه و آوروپایا داشیناراق یئنی آما کیچیک اؤلچولو سئیرک دیاسپورا مرکزلری یاراتدی. بئلهجه، بیر طرفدن اؤلکهدن چیخان اینتلکتوال سرمایه، دیگر طرفدن مدیا و شبکهلر واسیطهسیله یئنیدن اؤلکهیه باغلانان چوخ قاتلی بیر سیستم یاراندی. بو اینسانلاردا و قورولوشلاردا بیرشئیلری دهییشمک ایسته یی وار؛ فایدالی اولماق ایستهییرلر و "ائوه دؤنوش" آرزوسو هر زامان اوفوقلریندهدیر. بو گون "ائوه دؤنوش" دئیهجگیمیز شئی آرتیق سادجه جوغرافی و فیزیکی بیر قاییدیش دئییل، شبکهلر اوزریندن گرچکلشهن یئنیدن باغلانما پروسسیدیر. اینسان آرتیق فیزیکی اولاراق دئییل، فیکیر، آنالیز، یازی، مدیا و تشکیلاتی علاقهلر واسیطهسیله اؤز توپلومونا یئنیدن تماس قورماغا چالیشیر. آمما بو دؤنوش یولو اؤزو ایله داخیل بیر گرگینلیک ده گتیریر.
بو یئنیدن باغلانمانین ان آغیر گئرچه یی بودور: سن آرتیق اولکی اینسان دئییلسن و توپلوم دا سنی اولکی کیمی گؤرمهیهجک. بو یول حدیندن آرتیق چوخ قاتلی بیر ایمتیحاندیر. آلدیغین الیت تحصیل، قوردوغون بینالخالق علاقهلر و قازاندیغین یئنی آکادمیک دیل سنی ایستمهدن بیر "ایمتیازلی صینفین" پارچاسینا چئویریر. سن آرتیق اؤزون پروبلئمسن، چؤزومون بیر پارچاسی دئییلسن. سن اؤزونو هله ده خالقین ایچیندن بیری کیمی حیس ائده بیلرسن، آمما چوخلاری سنی "خاریجده یئتیشمیش شبکه آدامی"، "دیاسپورا تمثیلچیسی" و یا سادجه "او چئورهدن بیری" کیمی گؤرور. اؤلکه ایچینده بو فرقلیلیک سادجه مدنی مصافه دئییل، ایدئولوژیک بیر اوچوروم کیمی اوخونور؛ سسلندیردییین یئنی فیکیرلر و تکلیفلر اینسانلاری سنه یاخینلاشدیرماق عوضینه، سنی اونلاردان اوزاقلاشدیریر. بو دا اینسانین دوغولدوغو یئره یاد بیری کیمی باخیلماسی حیسسینی یارادیر؛ ان آغیر دویغوسال چاتیشما دا بودور: سن اؤز اینسانینا یادلاشمیسان.
دیگر و ان تهلوکهلی مقام ایسه اینسانین فرقینده اولمادان "موتخصص" رولونا گیرمهسیدیر. تحصیل ایللرینده قازانیلان مرکب ترمینولوژی، تئوریک چرچیوهلر و آکادمیک دیل اینسان ایله توپلوم آراسیندا گؤرونمز بیر دیوار هؤرور. نتیجهده دیالوگ یئرینی موحاضیرهیه و درس وئرمهیه، موحاضیره ایسه چوخ واخت سسسیزلییه و یا شوبهه یه بوراخیر؛ چونکی اینسانلار آرتیق سنی اؤزوندن بیری کیمی گؤرمورلر. سن آرتیق اونلارین بیلدیگی کؤهنه دوست، یول یولداشی و یا سیرداش دئییلسن. بو "آغیر و سوسلو دیل" یاخینلاشدیرماق عوضینه اوزاقلاشدیریر؛ اینسانلار اؤزلرینی کناردا حیس ائدیرلر. فعالیت یالنیز موعللیم-شاگیرد موناسیبتی و یا تک طرفلی اونسیت اوزرینه قورولاندا، دهییشمک ایستهدیین گوج موناسیبترلرینی یئنیدن ایستحصال ائدیرسن، اینسانلارا پروبلئمین بیر پارچاسی اولمالارینا ایجازه وئرمیرسن. زمانلا جانلی بیر ایجتیماعی-سیاسی گوج اولماق یئرینه، اؤز ایچینده دانیشان و اؤزونو تکرارلایان وئریمسز بیر اینفورماسیا موحیطینه چئوریلیرسن. سؤزلر پارلاق گؤرونور، آمما حیاتلا و جمعیتله باغلانتی ضعیفلهییر و ایش گؤرولمور.
بو بوشلوق آذربایجان زمینینده داها دا دریندیر. آکادمیک ایشلر ایله رئال سیاسی و اجتماعی حیات آراسیندا جدی بیر قوپوقلوق وار. آیدین اوخوموش اینسانلاریمیز اونیوئرسیتهلرده آذربایجان کیملیینین تاریخی، سیاسی و مدنی زورلوقلاری و کومپلکسلییی آدینا آزدا اولسا دریندن آراشدیریر، بعضی قوروملار ایسه اللریندکی مدیا واسیطهلری ایله خالقا سسلنیر. آمما بو بیلیک چوخ واخت ساحهده یاشایان اینسانلارین گوندهلیک گرچکلییی ایله کسیشمیر. ب
بیر چوخ نظریه وار، آمما نبض یوخدور. البته، توپلوم واحید دئییل و فرقلی طبقهلرین تپکیسی ده فرقلیدیر. بو بوشلوقدا تقلیدچی لیدرلیک یانیلساماسی اورتایا چیخیر: آیدینلار سوسلو کلمهلرله درس وئرمهیه چالیشیرلار و قورولوش رهبرلری اوتولنمیش کت شالوارلارلا، بؤیوک ماسالارین آرخاسیندان بعضن باغیراراق، بعضن ده کوبود بیر کاریزما ایله اؤزلرینه لیدرلیک ایمیجی یاراتماغا جهد ائدیرلر. اونلار گؤرونتو، بیان و بلاغت، تاریخی دهییشمهیه یئتَرلیدیر دوشونورلر. اویسا لیدرلیک نه بیر پئرفورمانسدیر، نه ده بیر کاریزماتیک ائقولارین یاریشی.
لیدرلیکی بیرباشا تعریف ائتمک ایسته سک، ساده بیر اکینچینی گؤز اؤنونده گتیرک: اکینچینین اللری اونون باجاریغیدیر، دیرماغی و بئلی ایسه سادجه آلتلریدیر؛ اکیله جک تارلا ایسه گؤرولهسی ایشین اؤزودور. اساس مسئله ندیر؟ البته کی، مؤوسوم سونوندا تارلادان ییغیلجاق محصولون حجمیدیر. صاباح کیمسه گلیب اکینچییه "نه گؤزل اللرین وار" دئیهرک کاریزماسینا حئیران اولمایاجاق، یا دا "نه قشنگ دیرماغین وار" دئیهرک اونون تحصیلینه و یا صاحیب اولدوغو تشکیلاتی آوادانلیقلارا وورولمایاجاق. هامینین سوروشاجاغی تک سوال بودور: "بو ایل نئچه تن بوغدا گؤتورموسن؟"
بیر اکینچی ان معاصیر، ان باهالی آلتلره صاحیب اولا بیلر؛ آمما اونوتمایاق کی، بوغدانی یئتیشدیرن تکجه اللر و آلتلر دئییل، تورپاغی تانیماق، صبرلی اولماق و هر گون او تورپاغین اوزرینده آلین تری تؤکمکدیر. عئینی شکیلده؛ میللت فداییسیم دئیه ساواش پالتاری گئییننلر، کاریزما ایمیجی یاراتماغا چالیشانلار و "اؤلکهنی ایداره ائتمهیه حاضیریق، هر شئیی بیزدن یاخشی بیلن یوخدور، تئزلیکله تبریزده اوفیسیمیزی قوراجاییق" دئیه قورورلانانلار... اونلار اینسانلارین گرچک احتیاجلارینی، آغریلاری و ایچیندهکی دویغولاری بلکی ده هئچ گؤرمورلر، دینلمک ده ایستهمیرلر. یالنیز تکلیفلر وئریرلر، آمما بو تکلیفلر ده ماسالارین اوزرینده توز باسیر. اوستهلیک، مؤوجود شرطلر اونسوز دا اونسیتلری داها دا چتینلشدیریر. بونون اوچون ده، او "بؤیوک ماسا و سوسلو کلمهلر" آرخاسیندان قورولان لیدرلیک مودلی هئچ واخت ایشه یاراماییب و یارامایاجاق.
گرچک لیدرلیک اوزاقدان دانیشماق دئییل، "اورادا" اولماغی اؤیرنمکدیر: دینلمک، اؤیرنمک و اینسانلارین گرچکدن یاشادیغی یئرلرده فیزیکی و یا معنوی اولاراق وار اولماقدیر. اینسانلارین اعتبارینی یئنیدن قازانماغین تک یولو "ساحه ایشیدیر"؛ یعنی اعتباری یئنیدن اینشاء ائتمک و اینسانلارین چکدییی آغرییا درین سایغی دویماقدیر. لیدرلیک شخصی پارلاقلیق، آتشین سؤزلر، ویزیونئر گؤروشلر و یا گوج توپلاماق دئییلدیر؛ اونسوز دا ایران رژیمینه بنزر دیکتاتور رژیملرین رهبرلرینین کیفایت قدر کاریزماسی دا وار، گوجو ده، نیتقی ده. گرچک لیدرلیک، اینسانلارین یاشادیغی گرچک چتینلیکلرله اوزلشمهلرینه یاردیمجی اولماقدیر. اینسانلارین گؤستردیی دیرنیش چوخ واخت ایرهلیلمهیه دئییل، ایتکی قورخوسونا دایانیر: باجاریق، مقام، تهلوکهسیزلیک و کیملیک ایتکیسی. بونون اوچون ده، دهییشمین سانجیسینی آنلاماق و اونا سایغی گؤسترمک گرکدیر. اینسانلاردان طلب ائتدییینیز هر دهییشیکلیک اونلار اوچون معین بیر ایتکی دئمکدیر. او ایتکییه سایغی گؤسترمهدن دیالوگ قورماق چتیندیر. اینسانلار اؤزلرینی باشا دوشولموش حیس ائتمهدیکده سنی ائشیتمک ایستهمیرلر و ورئدین تکلیفر ماسا اوزرینده توز باسیر.
سوندا ان آغیر دهییشیم اینسانین اؤزونده باش وئریر: اینسان آرتیق اؤزونو عنوان، دیپلوم و یا کاریزما ایله دئییل، ایشینه قاتدیغی دهیَرله گؤرمهیی اؤیرنیر. تحصیل و تشکیلات بیر کیملیک دئییل، سادجه بیر واسیطهدیر؛ اساس اولان گؤرولجک ایش و لیدرلییه آسیلیلیق یاراتماق یئرینه اینسانلاردا یئنی کاپاسیته یاراتماقدیر. موتخصصلیک حؤکم ائتمک اوچون دئییل، داها درین سواللار وئرمک اوچون بیر کؤرپودور. چونکی گرچک لیدرلیک مقاملاردا دئییل؛ دینلمهیی باجاران او سؤنمهیَن ماراقدا و خالقین نبضی ایله دؤیونن او بیتمز باغلیلیقدادیر. آذربایجان اینسانینین آغریلارینی دویمادان و اونلاری دینلهمدن لیدرلیک پئشینده اولماق بوشونا بیر چابادیر. اینسانلار سنین صمیمیتینه اینانمایانا، باغلیلیغنی، فداکارلیغینی و داواملیلیغینی گؤرمهیهنه قدر سنی ائشیتمهیهجکلر.
