çərşənbə axşamı, 17 noyabr 2026
İran

The New York Times-ın araşdırması: İslam Respublikasının bənd tikintisi SEPAH-ın gizli raket bazaları ilə bağlı ola bilər

The New York Times-ın araşdırması: İslam Respublikasının bənd tikintisi SEPAH-ın gizli raket bazaları ilə bağlı ola bilər

Sənəm Mahuzi və Erika Solomon The New York Times qəzetində dərc olunan araşdırma xarakterli məqalədə İslam Respublikasının geniş miqyaslı bənd tikintisinin SEPAH-ın gizli raket bazaları ilə əlaqəli ola biləcəyini irəli sürüblər. Onların yazdığına görə, ABŞ və İsrailin bu il endirdiyi hava zərbələri bəndlərin və su ötürmə layihələrinin inşa edildiyi ərazilərin bir çoxunu hədəfə alıb.

Müəlliflər xatırladırlar ki, ekoloqlar illərdir bəndlərin, boru kəmərlərinin və su ötürmə tunellərinin onlara ehtiyac olmayan ərazilərdə niyə genişləndirildiyini anlaya bilmirdilər. Hazırda bəzi analitiklər belə qənaətə gəliblər ki, bu layihələr, ehtimal ki, hakimiyyətin hərbi potensialının artırılmasına xidmət edib. The New York Times-ın yazdığına görə, İslam Respublikasının raket proqramını gizli saxlaması səbəbindən bu əlaqə hələ də ehtimal səviyyəsində qalır. Buna baxmayaraq, bir sıra ekspertlər mövcud sübutları olduqca əhəmiyyətli hesab edirlər.

Almaniyadakı Hamburq Texniki Universitetinin su təhlükəsizliyi üzrə tədqiqatçısı Nima Şokri komandası ilə birlikdə illər boyu İranda ən azı 533 bəndi izləyib. Bu rəqəm İranı region ölkələri arasında ən çox bəndə malik ölkələrdən birinə çevirir. Şokri The New York Times-a bildirib ki, bu qədər bəndin nə üçün tikildiyi onun üçün həmişə sual olub.

Tədqiqatçı bu ilin yazında müharibə ilə bağlı xəbərləri izləyərkən şübhəli hərbi obyektlərə endirilən hava zərbələrinin yerlərini göstərən bir xəritəyə rast gəlib. Şimaldan cənuba uzanan bu zərbələrin yarımdairəvi düzülüşü onun özünün hazırladığı bəndlər xəritəsi ilə demək olar ki, üst-üstə düşürdü. Onun sözlərinə görə, köhnə sualı yerini yeni bir suala verib: «Niyə elə görünür ki, harada bənd varsa, onun yaxınlığında raket obyektinə zərbə endirilib?»

Hərbi məsələlər və su ehtiyatları üzrə yeddi ekspert The New York Times-a bildirib ki, böyük hərbi obyektlərin bəndlərin yanında tikilməsi yeraltı bazaları dayanıqlı su və elektrik enerjisi ilə təmin edir. İsrail ordusunun keçmiş kəşfiyyat analitiki Danny Citrinowicz hesab edir ki, İslam Respublikasının raket obyektlərinin ümummilli şəbəkədən asılı olmamasında böyük marağı var. Onun sözlərinə görə, hakimiyyətin bu bazalar üçün su obyektləri də daxil olmaqla müstəqil və ya ehtiyat infrastruktur qurması məntiqlidir.

Vaşinqton İnstitutunun aparıcı tədqiqatçısı Fərzin Nədimi İslam Respublikasının raket bazalarının sayını ən azı 30 olaraq qiymətləndirib. SEPAH bu kompleksləri «raket şəhərləri» adlandırır; bunlar ballistik raketlərin və pilotsuz uçuş aparatlarının saxlanılması, istehsalı və buraxılması üçün dağların dərinliyində qurulmuş tunellər şəbəkəsidir. Məqalədə Zaqros dağlarından Yəzdə su ötürülməsini nəzərdə tutan nəhəng layihə kimi nümunələrə diqqət çəkilib; həmin bölgədə böyük raket bazasının mövcudluğu barədə məlumatlar yayılıb.

The New York Times həmçinin ehtimal edir ki, bu obyektlərin yerlərinin üzə çıxması İran təqvimi ilə 1396 və 1397-ci illərdə (2017-2019) ekoloji fəalların kütləvi şəkildə həbs edilməsi ilə bağlı yeni ipucu verə bilər. Həmin dövrdə SEPAH-ın Kəşfiyyat Təşkilatı bu fəallardan bir neçəsini casusluq ittihamı ilə həbs etmişdi. Pars Vəhşi Təbiət İrsi Fondunun təsisçilərindən biri Kavus Seyid-İmami həbsdə həyatını itirib, bir neçə nəfər isə illərlə həbsdə qalıb.

Fondun digər təsisçisi, beş ildən artıq həbsdə qalan Murad Tahbaz The New York Times-a bildirib ki, müstəntiqlər onun qrupunun Hörmüzgan əyalətindəki fəaliyyətinə xüsusi həssaslıqla yanaşırdılar. Onun sözlərinə görə, müstəntiqlərin ona qarşı irəli sürdüyü ittihamlardan biri hərbi obyektlər barədə casusluq üçün kərtənkələləri təlimləndirmək olub.

Bu xəbəri paylaşın