امروز، دوم تیرماه، زادروز صمد بهرنگی، نویسنده، آموزگار و پژوهشگر برجسته تورک آذربایجانی است؛ چهرهای که نامش تنها با «ماهی سیاه کوچولو» گره نخورده، بلکه با دفاع از آموزش، عدالت و حق کودکان برای آموختن به زبان مادری نیز در حافظه تاریخی ماندگار شده است.
؛ بهرنگی که سالها در روستاهای آذربایجان تدریس کرد، از نزدیک با دشواریهای کودکانی روبهرو شد که ناچار بودند آموزش را به زبانی غیر از زبان مادری خود آغاز کنند. او در کتاب «کندوکاو در مسائل تربیتی ایران» با انتقاد از نظام آموزشی تکزبانه، تأکید کرد که کودکان تورکزبان، سالهای نخست مدرسه را به جای یادگیری علم، صرف فهمیدن زبان آموزش میکنند؛ نقدی که هنوز نیز در مباحث آموزشی ایران جایگاه ویژهای دارد.
صمد بهرنگی برای حفظ زبان و فرهنگ آذربایجان، به گردآوری افسانهها و ادبیات شفاهی تورکی آذربایجانی پرداخت.
نزدیک به شش دهه از درگذشت شبههبرانگیز و زودهنگام او در رود آراز میگذرد، مرگی که بنابر برخی روایتها سوقصدی علیه این نویسنده آذربایجانی توسط دستگاه سرکوب و شکنجه ساواک پهلوی خوانده میشود.
برای بسیاری از مردم آذربایجان، صمد بهرنگی فقط نویسنده «ماهی سیاه کوچولو» نیست؛ او معلمی است که صدای کودکانی شد که میخواستند به زبان خود بخوانند، بنویسند و آیندهشان را ترسیم کنند.
