قزاقستان با برگزاری یک نشست بینالمللی بزرگ درباره «اردوی زرین» در آستانه بازتعریف روایت تاریخی و هویت ملی خود قرار گرفته است؛ تلاشی که هدف آن پیوند دادن ریشههای دولت مدرن قزاقستان با میراث تمدنهای استپی و فاصله گرفتن از روایتهای دوران شوروی است.
به گزارش آرازنیوز به نقل از «تایمز آسیای میانه»، نشست بینالمللی «اردوی زرین بهعنوان الگوی تمدن استپی» با حمایت یونسکو و با حضور بیش از ۳۰۰ پژوهشگر از بیش از ۲۰ کشور در آستانا، پایتخت قزاقستان، برگزار شد.
قاسمجومارت توقایئو، رئیسجمهور قزاقستان، در این نشست اردوی زرین را یکی از بزرگترین ساختارهای سیاسی تاریخ توصیف کرد که شرق و غرب را به هم متصل کرده و بر شکلگیری تمدنها و دولتها تأثیر عمیقی گذاشته است.
این گزارش میگوید دولت قزاقستان در سالهای اخیر تلاش کرده هویت ملی خود را نه بر پایه ساختارهای اداری شوروی، بلکه بر تداوم سنتهای تاریخی استپ اوراسیا تعریف کند. در همین چارچوب، نهادهایی برای مطالعه «اولوس جوچی» تأسیس شده و آثار پژوهشی تازهای درباره خانات قزاق منتشر شده است.
نویسنده تحلیل هشدار میدهد که این بازسازی تاریخی، اگرچه بخشی از پروژه بازتعریف هویت ملی قزاقستان است، اما نباید به انحصارطلبی تاریخی تبدیل شود؛ موضوعی که خود توقایئو نیز به آن اشاره کرده و گفته تاریخ نباید برای خودستایی یا ادعای مالکیت انحصاری بر میراث مشترک تحریف شود.
رویکردی مترقی و انسانمحور که برخلاف جهت تجربه تعریف هویت ملی در ایران قرار میگیرد. تجریه ایران در این زمینه نشان میدهد که بازسازی روایت تاریخی میتواند به ابزاری برای انحصار هویتی و ملیگرایی افراطی نیز تبدیل شود. در حالی که قزاقستان تلاش میکند گذشته استپی خود را بهعنوان بخشی از فرآیند بازتعریف هویت ملی بازخوانی کند، در ایران جریانهای ملیگرایی فارسیِ باستانگرا طی دههها کوشیدهاند هویت کشور را عمدتاً بر محور یک روایت تکاتنیکی و فارسمحورِ پیشااسلامی تعریف کنند؛ روایتی که اغلب هویتها، زبانها و حافظه تاریخی ملتهای غیرفارس از جمله تورکها و عربها و سایر ملتها را به حاشیه رانده یا کماهمیت جلوه داده است.
تفاوت کلیدی اینجاست که بازخوانی تاریخ، اگر به رسمیت شناختن تنوع تاریخی و میراث مشترک منجر نشود، میتواند از پروژه هویتسازی به پروژه حذف و دیگریستیزی تبدیل شود. روندی که اکنون در ایران پس از دههها منجر به یک بحران هویتی و ملی شده است.
