- Kartal Ravasanlı
Traktor və onun azarkeşləri niyə sistemli ayrı-seçkiliyin hədəfinə çevrilir?
«Fikri, mədəni
və mülki müstəqilliyi olmayan millət struktur zülmün və istibdadın yükü altında əyilməyə məcburdur; Traktor sadəcə bir idman klubu deyil, bir millətin öz müstəqilliyini və kimliyini qorumaq iradəsinin canlı və çırpınan simvoludur.»
Futbol siyasət və kimliyin kəsişməsində
Müasir dünyada futbol artıq sadəcə əyləncə və ya yaşıl meydanda 90 dəqiqəlik rəqabət deyil. Futbol cəmiyyətin, mədəniyyətin, siyasətin və insan iradəsinin tam əksini göstərən güzgüdür. Bir çox cəmiyyətlərdə idman klubları adi idman qurumu olmaqdan kənara çıxaraq sıxışdırılan kimliklərin, kənara itələnmiş dillərin və yığılıb qalmış tələblərin ifadəsi üçün səngərə çevrilir.
Bu baxımdan, Təbrizin «Traktor» klubu bir futbol komandasından daha artıq olaraq İran coğrafiyasında ictimai və siyasi fenomenə çevrilib. Bütün Azərbaycanda və digər ostanlarda milyonlarla qızğın azarkeşi olan bu komanda onilliklərdir ki, «sistemli ayrı-seçkilik,
dövlətin gizli və açıq düşmənçilikləri» və «Futbol Federasiyasının əngəlləri» adlı maneə ilə üzləşir.
Bu yazı həqiqi müstəqillikdən və vətəndaşlıq hüquqlarından məhrum olan bir millətin niyə hətta stadionlarda belə ən ağır zülmə və struktur təzyiqlərə məruz qaldığına dair acı reallığın təhlilidir.
1. Traktor: idmanın coğrafi sərhədlərini aşan komanda
Traktora qarşı düşmənçiliyin köklərini anlamaq üçün bu komandanın Azərbaycan xalqının kollektiv şüurundakı yerini dərk etmək lazımdır. Traktor öz mədəniyyətinin, dilinin, tarixinin və müstəqil kimliyinin tanınmasını istəyən bir millətin səsidir. Təbrizdəki «Yadigar-e İmam», yaxud «Səhənd» stadionu özünü ifadə etmək üçün başqa tribunası olmayan milyonlarla insanın tribunasına çevrilib.
Yüz mindən çox azarkeşin toplaşdığı stadion öz mədəni və ictimai tələblərini bir ağızdan hayqıranda, mərkəzləşdirilmiş və totalitar hakimiyyət strukturu (pan-iranist düşüncələr) buna idman hadisəsi kimi deyil, təhlükəsizlik təhdidi kimi baxır. Məhz bu məqamda dövlət və idman qurumları tərəfindən Traktorun aradan götürülməsi, zəiflədilməsi və ona qarşı zülm layihəsinə start verilir.
2. Sistemli zülm və düşmənçiliyin mexanizmləri
Dövlətin və Futbol Federasiyasının Traktora qarşı düşmənçiliyi təsadüfi deyil, bu komandanı nəzarətdə saxlamaq, sıxışdırmaq və onun yüksəlişinin qarşısını almaq üçün həyata keçirilən siyasətlər toplusudur. Bu siyasətləri bir neçə əsas istiqamət üzrə qruplaşdırmaq olar:
Nəticələrin «mühəndisliyi» və qərəzli hakimlik: son onilliklər ərzində mövsümün ən həlledici mərhələlərində dəfələrlə yol verilən kobud hakim səhvləri Traktoru Premyer Liqanın çempionluq kubokundan məhrum edib. İntizam komitələrində ikili standartların tətbiqi və Traktor azarkeşlərinə qarşı intizam təzyiqləri (ağır cərimələr, əsassız bəhanələrlə tamaşaçısız oyun cəzaları) bu ayrı-seçkiliyin bariz nümunəsidir.
İdarəetmədə və maliyyələşmədə əngəllər: dövlət qurumlarına bağlı və paytaxtda yerləşən komandalar dövlət xəzinəsinin iri büdcələri və dövlət rentaları hesabına qidalandığı halda, Traktor dəfələrlə müxtəlif sahiblər arasında əldən-ələ keçib, ciddi maliyyə və idarəetmə maneələri ilə üzləşib ki, heç vaxt rəqibsiz müstəqil bir mərkəzə çevrilməsin.
Klub ətrafındakı təhlükəsizlik mühiti: Traktor azarkeşlərinə təhlükəsizlik prizmasından baxılması, türkcə şüarlar səsləndirdiklərinə görə azarkeşlərin stadionlarda özbaşına həbs edilməsi və onların vətəndaş azadlıqlarının məhdudlaşdırılması göstərir ki, sistem bu azarkeşlərin varlığına dözə bilmir.
3. Böyük dərs: «Müstəqil olmayan millət zülmə məruz qalır»
Traktorun vəziyyəti ilə cəmiyyətin ümumi vəziyyəti arasındakı əlaqə «struktur müstəqillik, bərabər hüquqlar və fundamental azadlıqlar təmin olunmadıqca, zülm həyatın bütün sahələrinə, o cümlədən idmana da yayılır» tarixi həqiqətinin bariz təcəssümüdür.
Bitərəf və ədalətə əsaslanan qurum olmalı olan Futbol Federasiyası niyə ayrı-seçkiliyin icra alətinə çevrilir? Çünki İranda hakim olan siyasi struktur mərkəzləşdirməyə və milli, dil və mədəni müxtəlifliyin inkarına əsaslanır. Belə bir sistemdə müəyyən bir millətə (etnik qrupa) və ya bölgəyə aid idman qurumunun müstəqilliyi qırmızı xətt kimi qəbul edilir.
Bir millət öz siyasi, iqtisadi və mədəni taleyini müəyyənləşdirməkdə müstəqil rola malik olmadıqda, futbol kimi ən kiçik sahələrdə də onun ən elementar hüquqlarının tapdalanması gözləniləndir. Traktora və Azərbaycan idmanına qarşı zülm Azərbaycan xalqının və İranda yaşayan digər qeyri-fars millətlərin insan və vətəndaş hüquqlarına qarşı yönəlmiş geniş struktur zülmün kiçik bir əksidir. Vətəndaş müqaviməti: iradənin aradan götürmə siyasətləri üzərində qələbəsi
Bütün əngəllərə, məhrumiyyətlərə və maneələrə baxmayaraq, Traktor və onun azarkeşləri heç vaxt təslim olmayıblar. Traktorun gücü azarkeşlərinin müxtəlifliyində və genişliyindədir; bu komanda Təbrizdən kənarda, Azərbaycanın bütün şəhərlərində və ədalət haqqında düşünən hər bir azad insanın qəlbində yaşayır.
Traktor azarkeşləri milyonluq iştirakları, mədəni şüarları və həmrəyliklərini qorumaqla sübut ediblər ki, Futbol Federasiyasındakı heç bir sərəncam, cərimə və ya pərdəarxası qərar onların müstəqillik və kimlik uğrunda mübarizə ruhunu söndürə bilməz. Bu müqavimət zülmün davamlı olmadığı və millətlərin iradəsinin bütün repressiya alətləri üzərində qələbə çalacağı barədə aydın mesajın təcəssümüdür.
Nəticə
Dövlətin və Futbol Federasiyasının Traktora qarşı düşmənçiliyi mərkəzləşdirilmiş və ayrı-seçkilikçi hakimiyyətin vətəndaş və kimlik iradəsi ilə qarşıdurmasının təkrarlanan hekayəsidir. Bu hadisə bir daha bizə xatırladır ki, müstəqil olmayan millət hətta yaşıl meydanda belə azadlığı və ədaləti yaşamayacaq.
Bununla belə, Traktor bu gün bir klubdan daha artıq, mətanətin, qürurun və özünəinamın simvoluna çevrilib.
Bu coşqu və həmrəylik yaşadıqca, heç bir maneə Azərbaycanın qırmızı ulduzlarının ədalət və azadlıq səmasında parlamasının qarşısını ala bilməz.
