İbrahim Savalan
Pezeşkian xarici səfər zamanı kameralar qarşısında türkcə danışanda bəziləri deyir ki, «o, öz şəxsi həyatında türkcə danışa bilər, amma xarici səfərdə, rəsmi toplantılarda və ya kameralar qarşısında türkcə danışmamalıdır». Bu, sadəcə şəxsi fikir deyil. Bu, ictimai məkanın ona məxsus olduğunu və onun ixtiyarında olmalı olduğunu düşünən istibdadın və inhisarçılığın mayasıdır.
Məhz bu istibdad baxışı deyir ki, «siz bizim nəzərdə tutduğumuz davranış qaydalarına şəxsi məkanınızda riayət etməyə bilərsiniz, amma ictimai məkanda onlara riayət etməlisiniz». Maraqlıdır ki, indiki hakimiyyətin bu baxışına qarşı çıxan əvvəlki hakimiyyətin tərəfdarları türk dilinə ictimai sahədə məhdudiyyətlər qoyulmasını dəstəkləyirlər. Keçmiş rejimin İsfahan hakimliyi də 1316/7/24 tarixində Çaharmahal hakimliyinə göstəriş vermişdi ki, Ben kəndində türkcə car çəkilməsinin və türkcə danışılmasının qarşısını alsın.
Şəhərlərimizin əksəriyyətində toy dəvətnamələri türkcə çap olunur, lakin vəfat edənlər üçün yas elanlarının türkcə çap edilməsi geniş yayılmayıb. Çünki toy dəvətnaməsini bir şəxs başqa bir şəxsə verir və bu, şəxsi məkana aiddir. Yas elanı isə ictimai yerlərdə vurulur, yüz illik təkdillilik isə dilimizi ictimai sahədən elə sıxışdırıb çıxarıb ki, o, oraya asanlıqla daxil olmağa cəsarət tapmır.
Əlbəttə, bu sıxışdırılma dövlət zoru ilə müşayiət olunub. Mağazaların türkcə lövhələri hələ də problemlərlə üzləşir, bəzən müəyyən qurumlar küçələrə çıxaraq türkcə yas elanlarını divarlardan qoparırlar ki, bu dilin ictimai məkanda mövcudluğu yenə də baha başa gəlsin. İctimai sahədən qovulan dil isə gündən-günə öz içinə qapanır, ictimai xarakterini itirir və şəxsi məkanın göstəricisinə çevrilir. Buna görə də Tehran kimi məkanlarda türkcə danışmaq bir növ səmimiyyətin, emosional və şəxsi münasibətin əlaməti sayılır. Elə bu səbəbdən xanımlar, xüsusilə gənc xanımlar taksi sürücüsü və mağaza satıcısı ilə türkcə danışa bilmirlər, çünki türkcə danışmaq səmimiyyət və şəxsi münasibət şübhəsi yaradır. Həkimlər və universitet müəllimləri də tibb bacılarının və tələbələrin onlarla türkcə danışmasına, yaxınlıq hiss edib, necə deyərlər, üzlülük etməsinə imkan vermirlər. Bəlkə də mediadakı inhisar virtual məkan tərəfindən qırılmasaydı, kameralar qarşısında türkcə danışmaq Pezeşkian üçün də çətin olardı. Bu virtual məkan və Traktor azarkeşlərinin türkcə car çəkməsi yüz illik inhisara son qoya və bizi dilimizlə birlikdə ictimai sahəyə daxil edə bilər.
