Gərgin ritorika və Naxçıvana pilotsuz aparat hücumuna baxmayaraq, təhlükəsizlik, demoqrafik və diplomatik amillərin birgə təsiri Tehranla Bakı arasında münasibətlərin hərbi qarşıdurma mərhələsinə keçməsinin qarşısını alıb.

ArazNews-un məlumatına görə, “National Interest” jurnalında dərc olunan məqalədə bildirilir ki, regionda müharibənin başlanması ilə yanaşı, münaqişənin Cənubi Qafqaza yayılması və bunun Azərbaycan–İran münasibətlərinə təsiri ilə bağlı narahatlıqlar artmışdı. Lakin bu ehtimallar indiyədək reallaşmayıb və hər iki tərəf birbaşa toqquşmadan yayınmağa çalışıb.

Gərginliyin əsas nöqtələrindən biri martın 5-də baş verən hadisə olub. Həmin gün Sepah-a məxsus pilotsuz aparatların Azərbaycan hava məkanına daxil olaraq Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanını hədəf aldığı bildirilir. Eyni zamanda Şəkərabad bölgəsində bir məktəbə başqa bir PUA-nın düşməsi nəticəsində mülki şəxslərin yaralandığı və ciddi dağıntıların baş verdiyi qeyd olunur. Buna baxmayaraq, tərəflər arasında ritorikanın sərtləşməsi genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilməyib və diplomatik kanallar vasitəsilə vəziyyət nəzarətə götürülüb.

Daha sonra Bakı gərginliyi azaltmaq üçün fərqli yanaşma seçərək İrana yüzlərlə ton humanitar yardım – ərzaq və tibbi ləvazimatlar göndərib. Bu addım əsasən müharibədən zərər görən əhaliyə, xüsusilə İranda yaşayan azərbaycanlılara dəstək məqsədi daşıyıb və Ramazan ayı ilə Novruz ərəfəsində həyata keçirilib.

İranla Azərbaycan arasında münasibətlər 1991-ci ildə Bakının müstəqillik qazanmasından bəri həm əməkdaşlıq, həm də qarşılıqlı etimadsızlıq elementləri ilə xarakterizə olunur. Bu münasibətlərin formalaşmasında İranda yaşayan on milyonlarla azərbaycanlının mövcudluğu mühüm rol oynayır. Onlar əsasən Ərdəbil, Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Zəncan, Həmədan və Tehran vilayətlərində məskunlaşıblar.

Məqalədə qeyd olunur ki, bu böyük əhali qrupu yalnız sosial faktor deyil, eyni zamanda iki ölkə arasındakı münasibətlərdə mühüm geosiyasi dəyişən kimi çıxış edir. Digər etnik qruplarla müqayisədə daha çox inteqrasiya olunmuş olsalar da, dil, təhsil və mədəni-siyasi fəaliyyət sahələrində məhdudiyyətlər qalmaqdadır və İranın assimilyasiya siyasətinin davam etdiyi vurğulanır.

Eyni zamanda İran daxilindəki vəziyyət də ölkənin davranışına təsir edir. Urmiya gölünün quruması, su qıtlığı və müharibənin yaratdığı iqtisadi təzyiqlər əsasən türklərin yaşadığı şimal bölgələrində vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib.

Bəzi analitiklər xəbərdarlıq edir ki, müharibə başa çatdıqdan sonra İranda təhlükəsizlik yanaşmaları daha da sərtləşə bilər, xüsusilə qeyri-fars xalqlara münasibətdə. Bu kontekstdə internet məhdudiyyətləri də ölkə daxilində baş verənlərlə bağlı məlumat əldə etməyi çətinləşdirir.

Ümumilikdə, hesabat göstərir ki, Bakının neytrallığı qorumağa çalışması, diplomatik və humanitar alətlərdən istifadə və Tehranın daxili demoqrafik həssaslıqları mövcud gərginliyin hərbi qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısını alan əsas amillərdir. Bu münasibətlərin gələcəyi isə böyük ölçüdə müharibənin gedişi və regiondakı ümumi proseslərdən asılı olacaq.