بورش با اشاره به تجربه تاریخی جنبش ترکمن‌صحرا و رویدادهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ اظهار داشت: «اگر از فراز سال‌ها به گذشته نگاه کنم، تنها راه حل مشکلات ملیت‌ها در ایران، ایجاد یک حکومت دموکراتیک در مرکز و برقراری یک سیستم فدرال در سراسر مناطق مختلف کشور است.»
او با تأکید بر تفاوت مفهوم ملت سیاسی و ملت اتنیکی گفت: «ما چند ملت هستیم، نه یک ملت؛ "ملت ایران" یک واژه سیاسی و یک ملت سیاسی است که برای حفظ همبستگی و یکپارچگی سیاسی پذیرفته شده است، ولی ملت به مفهوم اتنیکی و ملی آن، به گروه‌هایی اطلاق می‌شود که وجوه اشتراک زیادی در زبان، تاریخ، فرهنگ و سرزمین دارند.»
این فعال سیاسی ترکمن در تشریح ساختار مورد نظر خود، از فدرالیسم سرزمینی ـ ملی دفاع کرد و گفت: «ما ترکمن‌ها قائل به فدرالیسم شکل سرزمینی-ملی هستیم.» به گفته او، ترکمن‌صحرا سرزمینی با محدوده جغرافیایی مشخص است که می‌تواند در چارچوب ایران فدرال، به‌صورت یک ایالت یا استان فدرال اداره شود.
بورش تأکید کرد که همین حق باید برای ترک‌های آذربایجان، کردهای کردستان، عرب‌های احواز، بلوچ‌های بلوچستان و لرهای لرستان نیز به رسمیت شناخته شود.
او در توضیح ساختار سیاسی مورد نظر خود گفت در یک نظام فدرال، هر منطقه باید پارلمان منتخب خود را داشته باشد و این پارلمان بتواند نخست‌وزیر و کابینه محلی را برای اداره امور اجرایی منطقه انتخاب کند. به گفته او، دستگاه قضایی و نیروهای پلیس محلی نیز باید در چارچوب ساختار فدرال به مناطق مربوط باشند.
این حقوقدان با اشاره به تجربه کشورهایی مانند بلژیک، سوئیس، کانادا، هند، استرالیا و آمریکا، تأکید کرد که تقسیم قدرت سیاسی و تشکیل دولت‌های منطقه‌ای می‌تواند در چارچوب حفظ یکپارچگی کشور انجام شود. او به‌ویژه از بلژیک به‌عنوان نمونه‌ای از مشارکت گروه‌های زبانی مختلف در اداره کشور یاد کرد.
▪نبود اتحاد ملیت‌ها، سرکوب جنبش‌های سال ۵۸ را آسان کرد
بورش در بخش دیگری از گفتوگو، به تجربه جنبش ترکمن‌صحرا در سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ پرداخت و نبود ارتباط سازمان‌یافته میان جنبش‌های ملیت‌های مختلف را یکی از ضعف‌های اساسی آن دوران دانست.
او گفت در جریان انقلاب، فعالان ترکمن با نیروهای سیاسی مناطق دیگر ارتباطات محدودی داشتند، اما همکاری سازمان‌یافته‌ای میان جنبش‌های ترکمن‌صحرا، آذربایجان، کردستان و دیگر مناطق شکل نگرفته بود.
به گفته بورش، همین پراکندگی به جمهوری اسلامی امکان داد ابتدا جنبش ترکمن‌صحرا و سپس جنبش کردستان را سرکوب کند.
او با مقایسه شرایط کنونی با آن دوران اظهار داشت که امروز روابط میان فعالان سیاسی ملیت‌های مختلف گسترده‌تر و سازمان‌یافته‌تر شده است. به گفته او، نمایندگان جریان‌های سیاسی در شوراها و جبهه‌های مشترک حضور دارند، نشست‌های منظمی برگزار می‌کنند و شناخت و اعتماد بیشتری نسبت به یکدیگر پیدا کرده‌اند.
بورش معتقد است این ارتباطات می‌تواند مانع تکرار تجربه سرکوب جداگانه جنبش‌های ملی در آینده ایران شود.
▪هشدار درباره تلاش مرکزگرایان برای ایجاد اختلاف میان ملیت‌ها
این فعال سیاسی در ادامه نسبت به احتمال تکرار سیاست‌های تفرقه‌افکنانه پس از تغییر حکومت در ایران هشدار داد و گفت جریان‌های مرکزگرا ممکن است با ارائه امتیازات جداگانه به برخی احزاب و گروه‌های سیاسی، تلاش کنند اتحاد میان ملیت‌ها را تضعیف کنند.
او توضیح داد که در چنین شرایطی ممکن است به یک منطقه وعده خودمختاری داده شود، درحالی‌که همین حق از مناطق دیگر دریغ شود. به باور بورش، پذیرش چنین امتیازاتی از سوی برخی احزاب می‌تواند به تضعیف همکاری‌های مشترک و بازتولید ساختار متمرکز قدرت منجر شود.
بورش همچنین با اشاره به تجربه مذاکرات برخی احزاب کرد با رژیم جمهوری اسلامی، نسبت به خطر توافق‌های جداگانه و نادیده گرفتن مطالبات مشترک ملیت‌ها ابراز نگرانی کرد.
او تأکید کرد که دستیابی به حقوق ملی و اداره دموکراتیک مناطق مختلف ایران، نیازمند همکاری سازمان‌یافته و حفظ اتحاد میان جریان‌های سیاسی ملیت‌هاست.
سخنان جوما بورش در برنامه پانوراما بر این دیدگاه استوار بود که تغییر حکومت مرکزی، بدون دگرگونی ساختار سیاسی و پایان دادن به تمرکز قدرت، به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله ملیت‌ها را حل کند. از نگاه او، تشکیل حکومتی دموکراتیک در مرکز، ایجاد ساختار فدرال و تضمین مشارکت سیاسی برابر مناطق مختلف، از ضرورت‌های آینده ایران به شمار می‌رود.
