آرازنیوز: «سونآی» رسمی دیرینه و اسطورهای در فرهنگ آذربایجان است؛ رسمی که بنا بر روایتهای فولکلور، ریشههای آن به دوران پیش از اسلام بازمیگردد و در میان ترکها نسلبهنسل پاس داشته شده است. هرچند این آیین با گذشت زمان کمرنگتر شده، اما هنوز هم در برخی روستاها نشانههایی از برگزاری آن دیده میشود.
همانطور که از نام «سونآی» برمیآید، ماه جایگاه ویژهای در این آیین دارد. ماه در بسیاری از اسطورهها، داستانها، نامها، جشنها و آیینهای فرهنگ آذربایجان و دیگر فرهنگهای ترکزبان حضوری پررنگ دارد و به این روایتها رنگی شاعرانه و افسانهای میبخشد.
سونآی به شبی از سال گفته میشود که با اعتدال پاییزی همزمان است؛ زمانی که طول روز و شب تقریباً برابر میشود و ماه کامل در آسمان میدرخشد. از همین رو، این شب را میتوان در نزدیکی پایان تابستان دانست؛ هرچند زمان دقیق آن میتواند بسته به چرخه ماه چند روز جابهجا شود. به همین مناسبت، شب پایانی تابستان را میتوان «سونآی» نامید؛ شبی که در روایتهای امروزی از آن به عنوان روز عشق در آذربایجان یاد میشود.
سونآی از جهاتی به جشنهای برداشت محصول در فرهنگهای گوناگون شباهت دارد. در برخی روستاها، این شب با آیینها، بازیها و گردهماییهای ویژه همراه بوده است. جوانان روستا با آوایی خاص که «آواوا» نامیده میشد، مردم را به میدان روستا دعوت میکردند تا بازیها و مراسم آغاز شود.
در روایتهای اسطورهای سونآی، پیوند ماه و خورشید نیز جایگاهی ویژه دارد. تقابل و دیدار این دو، به تصویری از عشق جاودانه تعبیر شده است؛ عشقی که هرچند دیدارش کوتاه است، اما چرخه آن برای همیشه ادامه دارد. ماه و خورشید در این نگاه، نمادی از دو دلدادهاند که دیدارشان همواره تکرار میشود؛ درست مانند عشقهای جاودانه در داستانهای فولکلور آذربایجان، همچون اصلی و کرم؛ عشقی که حتی سوختن و رنج نیز نمیتواند به پایانش برساند.
این مفهوم را میتوان در دیگر روایتهای حماسی و فولکلور آذربایجان، از جمله کوراوغلو، نیز در قالبهای گوناگون مشاهده کرد؛ جایی که عشق، وفاداری و پایداری در برابر دشواریها از عناصر تکرارشونده داستانها هستند.
امروز نیز میتوان سونآی را به شیوهای امروزی زنده نگه داشت. لازم نیست انتظار داشته باشیم بازیها و مراسم گذشته دقیقاً به همان شکل قدیمی برگزار شوند. میتوان با الهام از مفهوم این شب، آن را به فرصتی برای ابراز عشق، دیدار خانواده و دوستان و پاسداشت فرهنگ و فولکلور آذربایجان تبدیل کرد.
هدیههای سونآی نیز میتوانند هر چیزی باشند که نشانی از عشق و مهر داشته باشد؛ از گل، شمع و عروسک گرفته تا صنایع دستی، کتاب و یادگاریهای دستساز. و اگر بتوانید هدیهای پیدا کنید که نشانی از ماه در خود داشته باشد، چه بهتر؛ چرا که ماه، قلب نمادین سونآی است.
سونآی میتواند یادآور این باشد که برخی رسمها، حتی اگر کمرنگ شوند، با بازگشت دوباره به یاد و زندگی مردم میتوانند جان تازهای بگیرند؛ همانگونه که عشق در افسانههای آذربایجان، پایانپذیر نیست.
