تهران به‌عنوان یک شهر بزرگ و پایتخت، قدمت زیادی ندارد و پیشینه آن تا ابتدای دوره قاجار می‌رسد. پیش از آن تهران یک قصبه کوچک، عمدتاً ترک‌نشین و از توابع شهر ری، از پایتخت‌های ترکان سلجوقی بوده است.

بدین مناسبت، دوره پایتختی تهران را به سه دوره می‌توان تقسیم کرد؛ تهران قاجاری، تهران پهلوی و تهران جمهوری اسلامی.

تمام شهرهای جهان بناهای سمبلیک خود را دارند. تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست و برای سه دوره پایتختی‌اش بناهای سمبلیک خود را دارد.

برج میلاد؛ سمبل تهران جمهوری اسلامی

این برج یکی از نمادهای تهران امروزی است که ساخت آن در سال ۱۳۷۶ آغاز و در سال ۱۳۸۷ به پایان رسید. این بنا به‌عنوان سمبولیک‌ترین بنای دوره جمهوری اسلامی در تهران شناخته می‌شود.

برج آزادی (شهیاد)؛ سمبل تهران پهلوی

برج آزادی فعلی که در زمان پهلوی برج شهیاد نام داشت، از نمادهای شاخص تهران است که در سال ۱۳۴۸ خورشیدی (۱۹۶۹ میلادی) به مناسبت جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ساخته شد. این بنا شاخص‌ترین سمبل تهران پهلوی است.

کاخ گلستان؛ سمبل تهران قاجاری

مجموعه کاخ گلستان از مهم‌ترین بناهای تاریخی تهران است که در دوره صفویه بنیان گذاشته شده و در دوره قاجار گسترش یافته و به مرکز حکومت تبدیل شد؛ در میان بناهایش، زیباترین عمارت آن شمس‌العماره است که در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار ساخته شد و با الهام از معماری اروپایی و به‌عنوان یکی از نخستین ساختمان‌های مرتفع تهران، برای تماشای شهر از بالا شهرت دارد.

کاخ گلستان تهران از زمان انتخاب این شهر به‌عنوان پایتخت توسط آغا محمدخان قاجار تا پایان دوره قاجار، مهم‌ترین مرکز سیاسی، اداری و تشریفاتی کشور به‌شمار می‌رفت؛ جایی که هم محل اقامت شاهان بود، هم تصمیمات کلان حکومتی در آن اتخاذ می‌شد و هم مراسم رسمی، دیدارهای دیپلماتیک و نمایش اقتدار سلطنت برگزار می‌گردید. این مجموعه را می‌توان قلب تپنده حکومت قاجار و نماد عینی ساختار قدرت در ایران قاجاری دانست.

در دوره رضاخان بسیاری از بناهای مربوط به دوره‌های صفوی، افشار و قاجار با هدف پاک‌سازی تاریخ حاکمیت ترک‌ها، خصوصاً در تهران و تبریز، تخریب شد. ولی کاخ گلستان و شمس‌العماره تهران به‌قدری مهم و زیبا بود که رضاخان نتوانست آن را تخریب کند. هرچند به جایش میدان آلاقاپی و شمس‌العماره، باغ شمال و بسیاری ابنیه دیگر را در تبریز و دیگر مناطق آذربایجان ویران کرد.

امروزه برای تمثیل تهران در رسانه‌ها معمولاً از برج آزادی و برج میلاد استفاده می‌شود و تقریباً کمتر کسی است که آن‌ها را نشناسد. ولی به‌رغم زیبایی، قدمت و اهمیت کاخ گلستان، نامی از این مجموعه منحصربه‌فرد برده نمی‌شود و اسم آن در محاق مانده است. این وضعیت معمولاً با قاجارستیزی توضیح داده می‌شود، ولی باید دانست که نام آن قاجارستیزی نیست، بلکه ترک‌ستیزیِ ملی‌گرایی فارسیِ حاکم بر ایران است. قاجار خود قربانی ترک‌ستیزی است؛ چه اگر ترک‌تبار نبود، قطع یقین در تاریخ‌نگاری رسمی ایران جایگاه متفاوتی داشت.

امروز که مبارزات ملت ترک در ایران برای بازگشت به ساختار قدرت وارد مرحله جدیدی شده است قطعاً در این مبارزات سمبل‌ها اهمیت ویژه خود را دارند. باید دانست اگر ارک تبریز سمبل مقاومت آذربایجان به‌شمار می‌رود، کاخ گلستان نیز سمبل دولت‌مداری ملت ترک در پایتخت امروزین ایران است و باید به‌عنوان یک سمبل جایگاه خود را بیابد.