پرفروش ترین جنگنده های جهان؛چگونه میگ ها و اف -۱۶ ها نقشه قدرت هوایی دنیا راشکل دادند
جنگندهها تنها ابزار نظامی نیستند؛ صادرات آنها پیوندی عمیق با سیاست، وابستگی راهبردی و موازنه قدرت جهانی دارد. از دوران جنگ سرد تا امروز، شماری محدود از جنگندهها بیشترین نقش را در شکلدهی نیروی هوایی کشورها ایفا کردهاند.
به گزارش آراز نیوز، نشریه نشنال اینترست در گزارشی تحلیلی، فهرست ده جنگندهای را منتشر کرده که بیشترین میزان صادرات را در تاریخ هوانوردی نظامی جهان داشتهاند. این فهرست نشان میدهد که اتحاد جماهیر شوروی سابق و ایالات متحده، بیشترین تأثیر را بر بازار جهانی جنگندهها گذاشتهاند و بسیاری از این هواپیماها هنوز در کشورهای مختلف فعالاند.
در این گزارش، میگ-۲۱ با اختلاف چشمگیر در رتبه نخست قرار دارد. این جنگنده ساده، ارزان و مقاوم شوروی بیش از ده هزار فروند به کشورهای مختلف صادر شد و ستون فقرات نیروی هوایی دهها کشور در آسیا، آفریقا و خاورمیانه را شکل داد. با وجود ضعفهایی مانند برد کوتاه و سامانههای ابتدایی، دسترسی آسان و هزینه پایین، آن را به فراگیرترین جنگنده مافوق صوت تاریخ تبدیل کرد.
در رتبه دوم، اف-۱۶ فالکن آمریکا قرار دارد؛ جنگندهای چندمنظوره که بیش از ۴۵۰۰ فروند آن به کشورهای مختلف فروخته شده و همچنان تولید و بهروزرسانی میشود. اف-۱۶ به دلیل انعطاف عملیاتی، قابلیت ارتقا و پشتیبانی گسترده، به موفقترین جنگنده صادراتی غرب تبدیل شده است.
میگ-۱۷ شوروی با بیش از ۳۰۰۰ فروند صادرات، در رتبه سوم قرار دارد. این جنگنده زیرصوت اما چابک، در جنگ ویتنام و خاورمیانه کارایی بالایی نشان داد و ثابت کرد که سادگی و مهارت خلبان میتواند بر فناوری برتر غلبه کند.
در جایگاه چهارم، میگ-۱۹ قرار دارد؛ نخستین جنگنده مافوق صوت شوروی که با وجود مشکلات فنی، بهطور گسترده به کشورهای در حال توسعه صادر شد و نقش گذار مهمی میان نسلهای اولیه و پیشرفتهتر ایفا کرد.
اف-۴ فانتوم در رتبه پنجم، نماد قدرت هوایی آمریکا در دهههای جنگ سرد است. این جنگنده سنگین و قدرتمند با حدود ۲۰۰۰ فروند صادرات، سالها ستون اصلی نیروی هوایی متحدان واشنگتن از جمله اسرائیل، تورکیه، آلمان و ژاپن بود و هنوز در چند کشور از جمله ایران فعال است.
میگ-۱۵ در رتبه ششم قرار دارد؛ جنگندهای که عصر جت را برای بخش بزرگی از جهان آغاز کرد. این هواپیما پس از جنگ کره، بهسرعت در بلوک شرق و کشورهای غیرمتعهد گسترش یافت و تأثیر راهبردی بزرگی بر توازن هوایی دهههای اولیه جنگ سرد گذاشت.
اف-۵ تایگر آمریکا، رتبه هفتم را به خود اختصاص داده است. این جنگنده سبک و ارزان که عمداً برای صادرات طراحی شده بود، به دهها کشور فروخته شد و همچنان در برخی نیروهای هوایی فعال است؛ نمونهای موفق از سادگی و کارآمدی.
میراژ ۳ فرانسه در رتبه هشتم، نخستین موفقیت بزرگ صادراتی صنعت هوایی فرانسه بود. این جنگنده بالدلتا در جنگهای خاورمیانه و جنوب آسیا نقش مؤثری ایفا کرد و به کشورها امکان میداد بدون وابستگی به آمریکا یا شوروی، نیروی هوایی مدرن داشته باشند.
سوخو-۲۷ در رتبه نهم، نماینده صادرات جنگندههای سنگین و پیشرفته شوروی و روسیه است. اگرچه مشتریان آن محدودتر بودند، اما توان بالا، برد زیاد و قدرت مانور چشمگیر، آن را به گزینهای جذاب برای کشورهایی مانند چین و هند تبدیل کرد.
در نهایت، میراژ اف-۱ فرانسه در رتبه دهم قرار دارد؛ جنگندهای میانرده که بهدلیل قابلیت اطمینان و عملکرد مناسب در شرایط سخت، بهویژه در آفریقا و خاورمیانه، بهطور گسترده صادر شد و هنوز در چند کشور از جمله ایران در خدمت است.
نشنال اینترست در جمعبندی این گزارش تأکید میکند که موفقیت این جنگندهها الزاماً به معنای برتری فنی مطلق آنها نیست، بلکه ترکیبی از قیمت، زمانبندی سیاسی، دسترسی آسان و ملاحظات ژئوپلیتیک، آنها را به ستونهای اصلی قدرت هوایی جهان تبدیل کرده است.
