اکونومیست: سناریوهای سقوط یا تداوم جمهوری اسلامی و نقش احتمالی آمریکا
مجلهٔ اکونومیست در تحلیلی مفصل، اعتراضات اخیر در ایران و سرکوب خونین آن را نشانهای از ضعف ساختاری حاکمیت دانسته و همزمان نسبت به پیامدهای پیچیدهٔ هرگونه فروپاشی یا مداخلهٔ خارجی هشدار داده است.
بهگزارش آراز نیوز اکونومیست، در تحلیل خود نوشته است، شلیک مستقیم نیروهای امنیتی به معترضان، بازداشت زخمیها از بیمارستانها و شمار بالای کشتهشدگان، بحرانی کمسابقه را رقم زده که میتواند به نقطهٔ عطفی در ۴۷ سال حاکمیت جمهوری اسلامی بدل شود.
این گزارش تأکید میکند که ریشهٔ بیرحمی حاکمان در «ضعف» آنان نهفته است: اقتصاد در حال انقباض، تورم و فقر فزاینده در داخل، و شکست یا تضعیف نیروهای نیابتی ایران در منطقه از سال ۲۰۲۳ به اینسو. به باور اکونومیست، حتی پیشنهاد یارانهای ناچیز برای مهار خشم عمومی نیز نتوانسته اعتماد از دسترفته را بازگرداند.
اکونومیست سناریوهای پیش رو را از بدترین تا میانهحال ترسیم میکند. بدترین حالت، تداوم رژیم «پیوندخورده با خون» و سرکوبی پایدار است؛ و سناریوی خطرناک دیگر، فروغلتیدن کشور به هرجومرج و خشونتهای اتنیکی و جداییطلبانه، و مخاطرات مضاعف ناشی از وجود مواد و دانش هستهای.
در این میان، امکان شکاف در حاکمیت مطرح میشود: کنارزدن رهبر توسط سپاه، یا قبضهٔ قدرت توسط جناحی از نیروهای مسلح با ادعای نمایندگی مردم و تلاش برای کسب مشروعیت از طریق پاسخگویی عاملان سرکوب. در این چارچوب، احتمال معاملهای با آمریکا (رفع تحریمها در برابر محدودیتهای سخت بر برنامهٔ هستهای و موشکی) نیز مطرح است.
در بُعد خارجی، اکونومیست نقش آمریکا و شخص دونالد ترامپ را پرریسک اما تعیینکننده میداند. گزینههایی چون حملهٔ محدود، «قطع سر سیاسی»، یا هدفگرفتن زیرساختهای مرتبط با سپاه بررسی شدهاند، اما همگی با خطر تشدید منطقهای مواجهاند؛ چرا که ایران توان موشکی قابلتوجهی دارد. از سوی دیگر، اقداماتی کمریسکتر مانند کمک به رفع قطع ارتباطات (از جمله تجهیزات ماهوارهای) و حمایت ضمنی از چهرههای اپوزیسیون در تبعید نیز مطرح است، هرچند اکونومیست دربارهٔ توان این گزینهها برای ایجاد ثبات پایدار تردید دارد.
جمعبندی گزارش آن است که پس از تجربهٔ بهار عربی، مسیر گذار به دموکراسی ساده نیست و هر مداخلهای آزمونی برای نظم در حال تغییر جهانی خواهد بود. با این همه، اکونومیست امید خود را به «شجاعت مردم ایران» گره میزند و مینویسد اگر تغییری رخ دهد، باید در نهایت به سود آنان تمام شود، مردمی که به باور این نشریه، بزرگترین سرمایهٔ کشورند.
