Güney Azerbaycan’da Sivil İtaatsizlik

Güney Azerbaycan Milli hareketi 2000’li yıllarda daha örgütlü ve düzenli bir süreç yaşamış, ciddi sonuçlar ve süreçler ortaya çıkarabilmiştir. Güney Azerbaycan’da milli hareketin atıf noktası ve bu güne kadarki tarihinin dönüm noktası 2006 yılında yaşanmış ve Karikatür Ayaklanması adı ile anılmıştır.
12 Mayıs 2006’da İran devletinin resmi haber ajansı İRNA’ya bağlı İran gazetesinin ekinde “Hamamböceklerinin bizi böcekleştirmemeleri için ne yapmalıyız?” başlıklı bir yazıyla beraber yayınlanan karikatürde Türkler hamamböceğine benzetilmiş, ağır hakaretler edilmiştir. Bu aşağılayıcı yazı ve karikatür Türklerin çok sert tepkisine neden olmuş ve Güney Azerbaycan’ın birçok üniversite ve kentinde protestolar düzenlenmiştir. İki hafta süresince zincirleme olarakSouth Azerbaijan devam eden gösterilerde 25’ten fazla şehirde halkla güvenlik güçleri karşı karşıya gelmiştir. İlk başta aşırı şiddet kullanmadan olayları kontrol altına almayı yeğleyen hâkimiyet, 25 Mayıs’ta Sulduz’da halkın kaymakamlık binasına saldırması üzerine aniden sert yüzünü göstermiştir. Olaylarda 50’nin üzerinde insan hayatını kaybetmiştir. Yüzlerce yaralı ve binlerce tutuklu ayaklanmanın ağır bilançosuna dâhildi.
Bu boyutta bir kitlesel hareketin Güney Azerbaycan tarihinde eşi görülmemiştir. Bu denli büyük eylemlerin Türk kimliğine yapılan bir hakaret üzerine çıkması herkesi hayrete düşürmüştür. Karikatür Ayaklanması büyüklüğü ve milli meselenin halk nezdinde içselleştirmesi ile Azerbaycan tarihinin bir dönüm noktası olarak tarihe geçmiştir.
Karikatür Ayaklanması’ndan sonra ve özellikle iktidarı ele geçiren aşırı muhafazakâr cumhurbaşkanı Ahmedi Nejad’ın dar güvenlik anlayışı sonucu devlet Azerbaycan bölgesinde en küçük bir siyasi hareketi en sert şekilde bastırmıştır. Daha önceleri bir şekilde yapılan Dünya Anadili Günü, Meşrutiyet Devriminin Yıldönümü, 21 Azer Yıldönümü gibi küçük çaplı etkinliklere bile artık hiçbir şekilde müsaade dilmemiş; tehditler, gözaltılar, soruşturmalar ve çeşitli baskılar artık milli aktivistlerin günlük hayatının bir parçası haline gelmiştir.
Bu koşullar altında Azerbaycan Milli Hareketi sivil itaatsizlik taktiğini uygulamaya koymuştur. Sivil itaatsizliğin iki örneği Tahran ve diğer Fars bölgelerindeki “Yeşil Hareket” sırasında Güney Azerbaycan’ın “Aktif Sessizlik” ve “Siyasi Futbol” taktikleri olmuştur.
Haziran 2009’da İran’da 10. Cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılmış, dini lider Hameneyi ve Devrim Muhafızları’nın desteklediğiyle aşırı muhafazakâr Ahmedi Nejad 2. dönem cumhurbaşkanlığına seçilmiştir. Seçimde büyük oranda sahtecilik yapıldığı iddiası ile muhalif adaylar Musevi ve Kerrubi’nin taraftarları önce Tahran’da ve daha sonra büyük Fars kentlerinde protesto yürüyüşleri düzenledi. Yürüyüşlere rejimin tepkisi çok sert oldu ve özellikle TahranE9B4BBC9-ECB5-4E80-A5F3-C00F76A2EB83_w640_r1_s sokakları savaş alanına döndü. Olaylar muhaliflerin kullandığı yeşil renge atfen “Yeşil Hareket” olarak adlandırıldı.
İran’ın çağdaş tarihinin alışılmış bir kuralı olarak herkes Azerbaycan’ın olaylara müdahil olup belirleyici ağırlığını koymasını beklemekte idi, zira İran’daki bütün köklü değişimlerde Tebriz ve Azerbaycan her zaman değişimin ya başlangıç ya da sonlanma noktası olmuştur. Fakat Azerbaycan’da halkın bir kısmının seçim kampanyasında Türk kökenli Musevi’ye destek vermesine rağmen yeşil isyan süresince Azerbaycan Milli Hareketi ve halk olaylara müdahil olmama ve sadece seyretme tavrı takındı. Bu tutumun en önemli nedeni Yeşil Hareket ve liderlerinin Azerbaycan Milli Hareketini ve isteklerini resmi olarak tanımamasıydı. Azerbaycan Türklerini sokağa çekmeyi planlayan Yeşil Hareket bu amaç doğrultusunda bütün imkân ve enerjisini seferber etse de fiilen hiçbir başarı elde edemedi. Azerbaycan’ın bu karşı tutumuna Aktif Sessizlik adı verildi.
Güney Azerbaycan’da milli hareketin Yeşil Hareket’e karşı bu tutumunun rejim yanlısı bir tutum olarak algılanmaması ve mücadelenin ayrı bir sahada devam etmesi için yeni bir taktik ortaya çıkarıldı. Azerbaycan Milli Hareketi başta Tebriz’in Traktör Futbol Takımı’nın maçları olmak üzere on binleri stadyumlara çekerek spor maçlarını birer siyasi mitinge çevirmeye ve bu mitinglerde milli istekleri sloganlar ve pankartlarla dillendirmeye başladı. Milli Hareket’in “Siyasi Futbol” taktiği görünürde de olsa siyaset dışı bir alanda devam edip bedelinin çok daha hafif olduğundan dolayı halktan da büyük rağbet gördü. Traktör’ün maçları bir biri üzerine seyirci rekoru kırmakta stadyuma gelen on binler sporu bir kenara bırakarak tamamen milli mazmunlu tezahüratlar yapmakta idiler. İran’ın spor tarihinin seyirci rekoru 55,000 iken Tebriz’in 100,000 kişilik stadyumu ve etrafına zaman zaman 120,000 üzerinde insan toplanmakta idi. Azerbaycan’ın başka illerinden sloganları ve pankartları ile gelen taraftar grupları Tebrizli taraftarlarca karşılanarak milli birlik ve beraberlik mesajları verilmekte idi.
Güney Azerbaycan’ın Aktif Sessizlik ve Siyasi Futbol manevraları İran’da herkesi şoke etmiş özellikle geçmişte olduğu gibi Azerbaycan’ın potansiyelini kullanmak isteyen merkez muhalif akımlarında soğuk duş etkisi yapmıştı. Bu tavır Azerbaycan’ın yolunu Tahran’dan ayrıldığının bir ifadesi olarak yorumlandı.
Güney Azerbaycan’da Sivil İtaatsizlik

Kaynak: Güney Azerbaycan Türklüğünün Özgürlük Mücadelesi Yolunda Azerbaycan Milli Direniş Teşkilatı (AMDT)

Birinci Bölüm: Kısaca Azerbaycan Tarihi
İkinci Bölüm: Güney Azerbaycan Milli Hareketi’nin Tarihsel Gelişimi
Üçüncü Bölüm: Azerbaycan Milli Hareketinin Yeniden Yükselişi
Dördüncü Bölüm: Çağdaş Güney Azerbaycan Milli Hareketi Kapsamında İlk Kitlesel Hareket; Babek Kalesi Kurultayları
Beşinci Bölüm: “İranlılık” Kimliği Yerine “Azerbaycanlı-Türk” Kimliği

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.