Çağdaş Güney Azerbaycan Milli Hareketi Kapsamında İlk Kitlesel Hareket; Babek Kalesi Kurultayları

2000’li yılların başına gelinceye kadar Azerbaycan Milli Hareketi dar kapsamlı ve kısıtlı bir akım olarak algılanmakta idi. Aynı yıllarda İran’ın istihbarat servislerinden dışarı sızan bir raporda Azerbaycan’daki “Bölücü Pantürkist” hareketlerin en erken 30 yıl içerisinde bir sorun haline gelebileceği öne sürülmüştü. Bu yönde olan bir genel kanaat sonucunda devlet organları Azerbaycan meselesini bilfiil ve ciddi bir tehditten daha ziyade uzun vadeli önlemler alınması gereken potansiyel bir sorun olarak algılamakta idiler. Yalnız Babek Kalesi Kurultayları bu hesapların yanlış olduğunu gösterdi.
Abbasi hilafeti döneminde Azerbaycan’ın bağımsızlığını koruyan bir komutan olan Hürremi Babek (795-838)456 Azerbaycanlılar tarafından her zaman saygı ile anılmıştır. Bir süreden beri kalesinde kutlanan Babek’in doğum günü töreni milli aktivistlerce üzerinde durulunca halk tarafından büyük ilgi görmeye başladı. Babek Kalesi Kurultayı adı ile Temmuz ayında düzenlenen törenlere 1998, 1999 ve 2000 yıllarında yüz binlerce insan katıldı ve tören kitlesel mitinglere dönüştü. Bazı görgü tanıkları 2000 yılındaki kurultayda katılım bir milyonun üstüne çıktığını söylemektedir.
İran rejimi bu türlü beklenmedik bir halk hareketi karşında şaşırmıştı. İlk başta meseleyi önemsiz göstermek ve hatta benimsemek yolu ile örtbas etmeye çalışsa da kısa zaman içinde durumun rejim açısından kabullenecek bir yönü olmadığını fark etmiştir. 2001 yılında kurultaya haftalar kala değişik tedbirlerle kurultaya ciddi şekilde engel olunmuştur. Sonraki yıllarda kale ve çevresi askeri bölge ilan edilip kurultayın yapılması önlenmiştir.
Babek Kalesi Kurultayları hem Güney Azerbaycan Milli Hareketi ve hem İran devleti açısından bir dönüm noktası sayılmaktadır. Büyük bir seferberlik kapasitesine malik olduğunu anlayan Azerbaycan Milli Hareketi ciddi bir özgüvene kavuşarak hızla siyasileşmiş ve daha örgütlü mücadele yollarını benimseye başlamıştır. İran devleti ise kendi tanımınca bölücü Pantürkizm tehlikesini potansiyel bir sorun olmaktan bir milli güvenlik meselesi ve fiili tehdit mertebesine yükseltmiştir.
2000’li yıllar itibari ile merkez siyasi akımlarının Azerbaycan’daki etki ve desteği olabildiğince düşmüş ve Babak_2Azerbaycan-Türk ekseni etrafında hareket eden milli akımlar geniş destek bulmaya başlamışlardır. Sözü edilen dönem itibari ile Tebriz ile Tahran arasında ciddi bir fikri ve duygusal kopuş meydana gelmiştir. Temmuz 1999’da Tahran Üniversite’sine güvenlik güçlerince düzenlenen saldırıyı protesto amacıyla Tebriz Üniversitesinde çıkan olaylar Azerbaycan’da merkeze yönelik son ciddi hareket sayılmaktadır. 10 Temmuz 1999’da Tebriz üniversitesinde çıkan olaylar bu duygusal bağın son halkası olmuştur. 9 Temmuzda Tahran Üniversitesine düzenlenen saldırı İran’ın reformist ve muhalif medyasında geniş yankı bulmuşken söz konusu olaya destek olarak Tebriz Üniversite’si de çıkan ve birçok kişinin hayatını kaybettiği olaylar aynı medya tarafından boykot edilmiştir. Daha sonraları reformist teorisyen ve gazete sorumlu müdürü “Abbas Abdi” kendisine yöneltilen “Neden Tebriz Üniversite’sinin haberlerini yansıtmadınız?” sorusuna “Çünkü orada etnik mesele şüphesi vardı!” yanıtını verecekti.
Güney Azerbaycan Milli Hareketi Kapsamında İlk Kitlesel Hareket; Babek Kalesi Kurultayları
Kaynak: Güney Azerbaycan Türklüğünün Özgürlük Mücadelesi Yolunda Azerbaycan Milli Direniş Teşkilatı (AMDT)

Birinci Bölüm: Kısaca Azerbaycan Tarihi
İkinci Bölüm: Güney Azerbaycan Milli Hareketi’nin Tarihsel Gelişimi
Üçüncü Bölüm: Azerbaycan Milli Hareketinin Yeniden Yükselişi

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.